🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:59:31 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आसवनीय

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आसवनीय

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आसवनीय

अर्थ: उत्पन्न करना, पैदा करना, गर्भ धारण करना, अद्भुत सामर्थ्य होना, अमानवी पराक्रम होना (विध्यर्थक कृदन्त)

संस्कृत: प्रसवैश्वर्ययोः

अंग्रेज़ी: to give birth, to become pregnant, to conceive, to possess power, to possess supremacy

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. सवनीय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + सु + अनीयर्
  2. सवनीय (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + सु + अनीयर्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — सवनीय (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासवनीयःसवनीयौसवनीयाः
द्वितीयासवनीयम्सवनीयौसवनीयान्
तृतीयासवनीयेनसवनीयाभ्याम्सवनीयैः
चतुर्थीसवनीयायसवनीयाभ्याम्सवनीयेभ्यः
पञ्चमीसवनीयात् / सवनीयाद्सवनीयाभ्याम्सवनीयेभ्यः
षष्ठीसवनीयस्यसवनीययोःसवनीयानाम्
सप्तमीसवनीयेसवनीययोःसवनीयेषु
सम्बोधनहे सवनीयहे सवनीयौहे सवनीयाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — सु (भ्वादिगण) · अर्थ: उत्पन्न करना, पैदा करना, गर्भ धारण करना, अद्भुत सामर्थ्य होना, अमानवी पराक्रम होना (प्रसवैश्वर्ययोः)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमसवतिसवतःसवन्ति
मध्यमसवसिसवथःसवथ
उत्तमसवामिसवावःसवामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: सवति · लिट्: सुषाव · लुट्: सोता · लृट्: सोष्यति · लोट्: सवतात् · लङ्: असवत् · विधिलिङ्: सवेत् · आशीर्लिङ्: सूयात् · लुङ्: असौषीत् · लृङ्: असोष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: सवन · ण्वुल्: सावकः · तृच्: सोता · यत्: सव्यः · ण्यत्: साव्यः · तव्य: सोतव्यः · अनीयर्: सवनीयः · क्त: सुतः · क्तवतु: सुतवान् · शतृ: सवन् · स्य-शतृ: सोष्यन् · क्त्वा: सुत्वा · ल्यप्: प्रसुत्य · तुमुन्: सोतुम् · णमुल्: सावम् · क्तिन्: सुति · क्वसु: सुषुवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — सवनीय
सवनीय
savanīya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सवनीय वि॰ [सं॰] सोम तपर्ण से संबंधी । सवन संबंधित [को॰] । यौ॰— सवनीय पशु = वह पशु जिसकी यज्ञ में बलि चढ़ाई जाय । सवनीय पात्र=सोमरस पीने का पात्र ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सवनीय mfn. relating to the Soma libation or to any sacrificial rite, fit for it &c., Br.; ŚrS.
having access to a sacrifice, authorized to partake of it, Baudh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1190,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आसवनीयसवनीय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + सु + अनीयर् 📚
अन्य सम्भावना: सवनीय (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + सु + अनीयर्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आसवनीय 📚 ➤ उत्पन्न करना, पैदा करना, गर्भ धारण करना, अद्भुत सामर्थ्य होना, अमानवी पराक्रम होना (विध्यर्थक कृदन्त)
संस्कृत: प्रसवैश्वर्ययोः

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
सवनीय 📚सोम तपर्ण से संबंधी । सवन संबंधित । यौ॰— सवनीय पशु = वह पशु जिसकी यज्ञ…🟠🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • आसवनीय: आ + सु + अनीयर् — विध्यर्थक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें