🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:55:16 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

ईडितम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

ईडितम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

ईडितम्

अर्थ: प्रार्थना करना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))

संस्कृत: स्तुतौ · पर्याय: ईलित, शस्त, पणायित, पनायित, प्रणुत

अंग्रेज़ी: to pray, to worship, to adore, to laud

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. ईडित (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ईड् + क्त
  2. ईडित (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ईड् + क्त
  3. ईडित (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ईड् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — ईडित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाईडितःईडितौईडिताः
द्वितीयाईडितम्ईडितौईडितान्
तृतीयाईडितेनईडिताभ्याम्ईडितैः
चतुर्थीईडितायईडिताभ्याम्ईडितेभ्यः
पञ्चमीईडितात् / ईडिताद्ईडिताभ्याम्ईडितेभ्यः
षष्ठीईडितस्यईडितयोःईडितानाम्
सप्तमीईडितेईडितयोःईडितेषु
सम्बोधनहे ईडितहे ईडितौहे ईडिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — ईड् (अदादिगण) · अर्थ: प्रार्थना करना (स्तुतौ)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमईट्टेईडातेईडते
मध्यमईडिषेईडाथेईडिध्वे
उत्तमईडेईड्वहेईड्महे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): ईट्टे · लिट् (आत्मने.): ईडाञ्चक्रे · लुट् (आत्मने.): ईडिता · लृट् (आत्मने.): ईडिष्यते · लोट् (आत्मने.): ईट्टाम् · लङ् (आत्मने.): ऐट्ट · विधिलिङ् (आत्मने.): ईडीत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): ईडिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): ऐडिष्ट · लृङ् (आत्मने.): ऐडिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: ईडन · ण्वुल्: ईडकः · तृच्: ईडिता · ण्यत्: ईड्यः · तव्य: ईडितव्यः · अनीयर्: ईडनीयः · क्त: ईडितः · क्तवतु: ईडितवान् · शानच्: ईडानः · क्त्वा: ईडित्वा · ल्यप्: प्रेड्य · तुमुन्: ईडितुम् · णमुल्: ईडम् · घञ्: ईडः · क्तिन्: ईट्टि · क्वसु: ईडाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — ईडित
ईडित
īḍita
🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
स्तुति किये के और नाम (3.1.109) गीर्ण · वर्णित · अभिष्टुत · स्तुत
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ईडित or ईळित, mfn. implored, requested, RV.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (170,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ईडित त्रि० ईड--क्त । स्तुते यस्य स्तवः कृतस्तस्मिन् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1008,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ईडितः, त्रि, (ईड्यते स्म । ईड् + क्त ।) स्तुतः । कृत- स्तवः । इत्यमरः ॥ (प्रशंसितः ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-215-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
ईडितम्ईडित (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ईड् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: ईडित (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ईड् + क्त | ईडित (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ईड् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

ईडितम् 📚 ➤ प्रार्थना करना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: स्तुतौ · पर्याय: ईलित, शस्त, पणायित, पनायित, प्रणुत

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
ईडित 📚or ईळित, mfn. implored, requested, RV🔵🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
ईडित
स्तुति किये के और नाम (३.१.१०९) — गीर्ण, वर्णित, अभिष्टुत, स्तुत

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • ईडितम्: ईड् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬