🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:03:21 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

ईतम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

ईतम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

ईतम्

अर्थ: जाना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))

संस्कृत: गतौ

अंग्रेज़ी: to go

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. ईत (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ई + क्त
  2. ईत (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ई + क्त
  3. ईत (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ई + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — ईत (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाईतःईतौईताः
द्वितीयाईतम्ईतौईतान्
तृतीयाईतेनईताभ्याम्ईतैः
चतुर्थीईतायईताभ्याम्ईतेभ्यः
पञ्चमीईतात् / ईताद्ईताभ्याम्ईतेभ्यः
षष्ठीईतस्यईतयोःईतानाम्
सप्तमीईतेईतयोःईतेषु
सम्बोधनहे ईतहे ईतौहे ईताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — ई (दिवादिगण) · अर्थ: जाना (गतौ)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमईयतेईयेतेईयन्ते
मध्यमईयसेईयेथेईयध्वे
उत्तमईयेईयावहेईयामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): ईयते · लिट् (आत्मने.): अयाञ्चक्रे · लुट् (आत्मने.): एता · लृट् (आत्मने.): एष्यते · लोट् (आत्मने.): ईयताम् · लङ् (आत्मने.): ऐयत · विधिलिङ् (आत्मने.): ईयेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): एषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): ऐष्ट · लृङ् (आत्मने.): ऐष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अयन · ण्वुल्: आयकः · तृच्: एता · यत्: एयः · तव्य: एतव्यः · अनीयर्: अयनीयः · क्त: ईतः · क्तवतु: ईतवान् · शानच्: ईयमानः · क्त्वा: ईत्वा · ल्यप्: प्रेय · तुमुन्: एतुम् · णमुल्: आयम् · क्तिन्: ईति · क्वसु: अयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — ईत
ईत
īta
🟠 शब्दसागर🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
ईत पु संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ ईति ] दे॰ ईति । उ॰—ईत तणो नह भीत अंगजी मान दुजा मन मेर ।- रघु॰ रु, पृ॰ ६२ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ईत, इ बन्धे । इ ईन्त्यते । इति दुर्गादासः ॥ (भ्वादिं- परं -सकं -सेट् । तेन इन्ततीति केचित् ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-216-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
ईतम्ईत (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ई + क्त 📚
अन्य सम्भावना: ईत (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ई + क्त | ईत (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ई + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

ईतम् 📚 ➤ जाना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: गतौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
ईत 📚पु संज्ञा स्त्री॰ दे॰ 'ईति'🟠🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • ईतम्: ई + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें