🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:31:21 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

ईदृशः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

ईदृशः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

ईदृशः

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

संस्कृत: एतद् इव दृश्यते सः, एतत्प्रकारकः

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. ईदृश् (पुं.) — पञ्चमी विभक्ति, एकवचन
  2. ईदृश् (पुं.) — षष्ठी विभक्ति, एकवचन
  3. ईदृश् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  4. ईदृश् (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  5. ईदृश (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  6. ईदृश् (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन
  7. ईदृश् (नपुं.) — पञ्चमी विभक्ति, एकवचन
  8. ईदृश् (नपुं.) — षष्ठी विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — ईदृश् (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाईदृक् / ईदृख् / ईदृग्ईदृशौईदृशः
द्वितीयाईदृशम्ईदृशौईदृशः
तृतीयाईदृशाईदृग्भ्याम्ईदृग्भिः
चतुर्थीईदृशेईदृग्भ्याम्ईदृग्भ्यः
पञ्चमीईदृशःईदृग्भ्याम्ईदृग्भ्यः
षष्ठीईदृशःईदृशोःईदृशाम्
सप्तमीईदृशिईदृशोःईदृक्षु
सम्बोधनहे ईदृक् / हे ईदृख् / हे ईदृग्हे ईदृशौहे ईदृशः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — ईदृश्
ईदृश्
īdṛś
🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ई-दृश् क्, mfn. (Ved. ङ्, Pāṇ. vii, 1, 83) endowed with such qualities, such, VS.; TS.; ŚBr.; Śak.; Pañcat. &c.
ई-दृश् (क्), n. such a condition, such occasion, RV.; AV.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (170,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ईदृश् त्रि० अयमिव पश्यति इदम् + दृश--कर्मकर्त्तरि--किन् इशादेशः दीर्घः । १ एतादृशदर्शनवति एवंविधे “ईदृङ् नान्या- दृङ् च सट्टङ् च प्रति सदृङ्” यजु० १७, ८१ । “इमं पुरो- डाशं गृहीत्वा पश्यतीति ईद्वङ् वेददी० व्याख्यानात् २ तदर्थेऽपि । तस्य भावः त्व ईदृक्त्वं तद्भावे न० तल् । ईदृक्ता तस्य भावे स्त्री । “विष्णोरिवास्यानवधार- णीयमीदृक्तया रूपमियत्तया वा” रघुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1008,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
ईदृशःईदृश् (पुं.) — पञ्चमी विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: ईदृश् (पुं.) — षष्ठी विभक्ति, एकवचन | ईदृश् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

ईदृशः 📚 ➤ क्, mfn. (Ved. ङ्, Pāṇ. vii, 1, 83) endowed with such qualities, such,… उमा-कोश
संस्कृत: एतद् इव दृश्यते सः, एतत्प्रकारकः

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
ईदृश् 📚क्, mfn. (Ved. ङ्, Pāṇ. vii, 1, 83) endowed with such qualities, such,…🔵🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें