🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:19:42 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

उज्झ

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

उज्झ

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

उज्झ

अर्थ: छोडना, त्यागना

संस्कृत: उत्सर्गे

अंग्रेज़ी: to abandon,to leave

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. उज्झ् धातु (तुदादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — उज्झ् (तुदादिगण) · अर्थ: छोडना, त्यागना (उत्सर्गे)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमउज्झतात् / उज्झताद् / उज्झतुउज्झताम्उज्झन्तु
मध्यमउज्झ / उज्झतात् / उज्झताद्उज्झतम्उज्झत
उत्तमउज्झानिउज्झावउज्झाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: उज्झति · लिट्: उज्झाञ्चकार · लुट्: उज्झिता · लृट्: उज्झिष्यति · लोट्: उज्झतात् · लङ्: औज्झत् · विधिलिङ्: उज्झेत् · आशीर्लिङ्: उज्झ्यात् · लुङ्: औज्झीत् · लृङ्: औज्झिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: उज्झन · ण्वुल्: उज्झकः · तृच्: उज्झिता · ण्यत्: उज्झ्यः · तव्य: उज्झितव्यः · अनीयर्: उज्झनीयः · क्त: उज्झितः · क्तवतु: उज्झितवान् · शतृ: उज्झन् · स्य-शतृ: उज्झिष्यन् · क्त्वा: उज्झित्वा · ल्यप्: प्रोज्झ्य · तुमुन्: उज्झितुम् · णमुल्: उज्झम् · घञ्: उज्झः · क्तिन्: उज्ग्धि · क्वसु: उज्झाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — उज्झ्
उज्झ्
ujjh
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उज्झ् cl. 6. P. उज्झति, उज्झां चकार, औज्झीत्, उज्झितुम्, &c. (probably a contraction from उद्- √ 2. हा [-जहाति]) to leave, abandon, quit, Ragh.; Pañcat.; MBh. &c.; to avoid, escape, Ragh.; Śiś.; to emit, discharge, let out.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (174,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उज्झ् {c6c} P. [उज्झति, उज्झांचकार, उज्झितुं, उज्झित] 1 To abandon, leave, quit; सपदि विगतनिद्रस्तल्पमुज्झांचकार R. 5. 75; तत्क्षणोज्झतवृक्षकं R. 1. 40, 51; आतपायोज्झितं धान्यं Mb. exposed to the sun. --2 To avoid, escape from; उदये मदवाच्यमुज्झता R. 8. 84; Śi. 1. 63. --3 To emit, give out, drop or pour down; अविरतोज्झितवारिविपांडुभिः Ki. 5. 6; Śi. 4. 63.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0289-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
उज्झउज्झ् धातु (तुदादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

उज्झ 📚 ➤ छोडना, त्यागना
संस्कृत: उत्सर्गे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
उज्झ् 📚cl. 6. P. उज्झति, उज्झां चकार, औज्झीत्, उज्झितुम्, &c. (probably a con…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें