🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:34:05 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

उपजापः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

उपजापः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

उपजापः

अर्थ: चुपचाप कान में फुसफुसाना या समाचार देना

संस्कृत: भेदः · पर्याय: भेद, वृत्तान्त, विधा, प्रकार, अन्तर

व्युत्पत्ति: उप+जप्+घञ् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. उपजाप (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. जाप (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: उप + जप् + घञ्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — उपजाप (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपजापःउपजापौउपजापाः
द्वितीयाउपजापम्उपजापौउपजापान्
तृतीयाउपजापेनउपजापाभ्याम्उपजापैः
चतुर्थीउपजापायउपजापाभ्याम्उपजापेभ्यः
पञ्चमीउपजापात् / उपजापाद्उपजापाभ्याम्उपजापेभ्यः
षष्ठीउपजापस्यउपजापयोःउपजापानाम्
सप्तमीउपजापेउपजापयोःउपजापेषु
सम्बोधनहे उपजापहे उपजापौहे उपजापाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — उपजाप
उपजाप
upajāpa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
फूट डालना (2.8.21) भेद
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
उपजाप संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. रहस्य की बात जो धीरे धीरे कान में कही जाय ।
२. विरोध का बीज बोना ।
३. भड़काना ।
४. पृथक्त्व । अलगाव [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उप-जाप m. the act of rousing to rebellion or bringing over to one's own party (see above), Hit.; Pañcat.; Daś.; Śiś. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (198,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उपजापः 1 Secretly whispering into the ear or communicating; परकृत्य˚ Mu. 2. --2 Secret overtures or negotiations (with the enemy's friends), sowing the seeds of dissension, treachery, treason; instigating to rebellion; उपजापः कृतस्तेन तानाकोपवतस्त्वयि Śi. 2. 99; उपजापसहान् विलंघयन् स विधाता नृपतीन्मदोद्धतः Ki. 2. 47, 16. 42; अपि सहंते अस्मदुपजापं प्रजाः Mu. 2. --3 Disunion, separation.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0320-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उपजाप पु० उप + जप--धञ् । १ भेदे, अनैक्यसम्पादके व्यापारे । “उपजापः कृतस्तेन तानाकोपवतस्त्वयि” माघः “तेषु तेषु चाकृत्येषु प्रासरन् परोपजापाः” दशकु० । २ उपांशुजपे च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1206,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उपजापः, पुं, (उप + जप् + घञ् ।) भेदः । विच्छेदः । इत्यमरः ॥ (“तेषु तेषु चाकृतेषु प्रासरन् परोपजापाः” । इति दशकुमारे विश्रुतचरिते । तथा च माघे २ । ९९ । “उपजापः कृतस्तेन तानाकोपवतस्त्वयि” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-252-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
उपजापःउपजाप (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: जाप (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: उप + जप् + घञ्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

उपजापः 📚 ➤ चुपचाप कान में फुसफुसाना या समाचार देना
संस्कृत: भेदः · पर्याय: भेद, वृत्तान्त, विधा, प्रकार, अन्तर

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
उपजाप 📚रहस्य की बात जो धीरे धीरे कान में कही जाय🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
उपजाप

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • उपजापः: उप+जप्+घञ् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬