🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:12:08 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

उपढौकन

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

उपढौकन

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

उपढौकन

अर्थ: जाना (भाववाचक/करणवाचक कृदन्त)

संस्कृत: गतौ

अंग्रेज़ी: to go

व्युत्पत्ति: ढौक्+ल्युट् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. ढौकन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: उप + ढौक् + ल्युट्
  2. उपढौकन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — ढौकन (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाढौकनम्ढौकनेढौकनानि
द्वितीयाढौकनम्ढौकनेढौकनानि
तृतीयाढौकनेनढौकनाभ्याम्ढौकनैः
चतुर्थीढौकनायढौकनाभ्याम्ढौकनेभ्यः
पञ्चमीढौकनात् / ढौकनाद्ढौकनाभ्याम्ढौकनेभ्यः
षष्ठीढौकनस्यढौकनयोःढौकनानाम्
सप्तमीढौकनेढौकनयोःढौकनेषु
सम्बोधनहे ढौकनहे ढौकनेहे ढौकनानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — ढौक् (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना (गतौ)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमढौकतेढौकेतेढौकन्ते
मध्यमढौकसेढौकेथेढौकध्वे
उत्तमढौकेढौकावहेढौकामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): ढौकते · लिट् (आत्मने.): डुढौके · लुट् (आत्मने.): ढौकिता · लृट् (आत्मने.): ढौकिष्यते · लोट् (आत्मने.): ढौकताम् · लङ् (आत्मने.): अढौकत · विधिलिङ् (आत्मने.): ढौकेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): ढौकिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अढौकिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अढौकिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: ढौकन · ण्वुल्: ढौककः · तृच्: ढौकिता · ण्यत्: ढौक्यः · तव्य: ढौकितव्यः · अनीयर्: ढौकनीयः · क्त: ढौकितः · क्तवतु: ढौकितवान् · शानच्: ढौकमानः · क्त्वा: ढौकित्वा · ल्यप्: प्रढौक्य · तुमुन्: ढौकितुम् · णमुल्: ढौकम् · घञ्: ढौकः · क्तिन्: ढौक्ति · क्वसु: डुढौक्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — ढौकन
ढौकन
ḍhaukana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
ढौकन संज्ञा पुं॰ [सं॰] धुस । रिशवत ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ढौकन n. offering, present, Rājat. vi, 166; Śatr. xiv; KātyŚr., Sch.
cf. उप-.
(also) bringing near (in स्वयम्-असन-ढ्˚, see p. 1278).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (431,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ढौकनं 1 Offering. --2 A present, bribe.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0524-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
उपढौकनढौकन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: उप + ढौक् + ल्युट् 📚
अन्य सम्भावना: उपढौकन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

उपढौकन 📚 ➤ जाना (भाववाचक/करणवाचक कृदन्त)
संस्कृत: गतौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
ढौकन 📚धुस । रिशवत🟠🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • उपढौकन: उप + ढौक् + ल्युट् — भाववाचक/करणवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬