🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:01:48 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

उपासित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

उपासित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

उपासित

अर्थ: बैठना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))

संस्कृत: उपवेशने

अंग्रेज़ी: to sit

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. आसित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: उप + आस् + क्त
  2. आसित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: उप + आस् + क्त
  3. उपासित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  4. उपासित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — आसित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआसितःआसितौआसिताः
द्वितीयाआसितम्आसितौआसितान्
तृतीयाआसितेनआसिताभ्याम्आसितैः
चतुर्थीआसितायआसिताभ्याम्आसितेभ्यः
पञ्चमीआसितात् / आसिताद्आसिताभ्याम्आसितेभ्यः
षष्ठीआसितस्यआसितयोःआसितानाम्
सप्तमीआसितेआसितयोःआसितेषु
सम्बोधनहे आसितहे आसितौहे आसिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — आस् (अदादिगण) · अर्थ: बैठना (उपवेशने)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमआस्तेआसातेआसते
मध्यमआस्सेआसाथेआध्वे
उत्तमआसेआस्वहेआस्महे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): आस्ते · लिट् (आत्मने.): आसाञ्चक्रे · लुट् (आत्मने.): आसिता · लृट् (आत्मने.): आसिष्यते · लोट् (आत्मने.): आस्ताम् · लङ् (आत्मने.): आस्त · विधिलिङ् (आत्मने.): आसीत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): आसिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): आसिष्ट · लृङ् (आत्मने.): आसिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: आसन · ण्वुल्: आसकः · तृच्: आसिता · ण्यत्: आस्यः · तव्य: आसितव्यः · अनीयर्: आसनीयः · क्त: आसितः · क्तवतु: आसितवान् · शानच्: आसीनः · क्त्वा: आसित्वा · ल्यप्: प्रास्य · तुमुन्: आसितुम् · णमुल्: आसम् · घञ्: आसः · क्तिन्: आस्ति · क्वसु: आसाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — आसित
आसित
āsita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आसित १ वि॰ [सं॰]
१. बैठा हुआ ।
२. सुखासीन [को॰] ।
आसित २ संज्ञा पुं॰
१. आसित मुनि का पुत्र ।
२. शंड़िल्य गोत्र का एक प्रवर विशेष ।
३. बैठने का तरीका (को॰) ।
४. बैठने की वस्तु । आसन (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आसित mfn. seated, being at rest
one who has sat down, one who is seated or dwells, Kathās.; R. &c.
आसित n. sitting, sitting down, Sāh.; MBh.
a seat
a place where one has lived, an abode, R.
way or manner of sitting (cf. दुर्-˚)
N. of several Sāmans.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (159,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आसित p. p. [आस्-क्त] Seated, at rest; आसितः सः; आसितं तेन Sk. --तं 1 Sitting down. --2 A seat; इदमेषामासितं Sk. --3 Abode, a place where one has lived; a city.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0267-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आसित न० आस + भावे--क्त । १ उपवेशने । आसधातौ उदा० । आधारे क्त । उपवेशनाधारे स्थाने । आसि- तस्य मुनेरपत्यं शिवा० अण् । असितमुनेरपत्ये स च शाण्डिल्यगोत्रे प्रवरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0889,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
उपासितआसित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: उप + आस् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: आसित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: उप + आस् + क्त | उपासित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

उपासित 📚 ➤ बैठना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: उपवेशने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
आसित 📚बैठा हुआ🟠🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • उपासित: उप + आस् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬