🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 07:24:18 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

ऊर्जयति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

ऊर्जयति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

ऊर्जयति

अर्थ: शक्तिमान होण ,पराक्रमी होना, जीना, जिलाना

संस्कृत: बलप्राणनयोः

अंग्रेज़ी: to be strong,to live with energy, to win

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. ऊर्ज् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. ऊर्ज् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)
  3. ऊर्जयत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ऊर्ज् + शतृ
  4. ऊर्जयत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ऊर्ज् + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — ऊर्ज् (चुरादिगण) · अर्थ: शक्तिमान होण ,पराक्रमी होना, जीना, जिलाना (बलप्राणनयोः)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमऊर्जयतिऊर्जयतःऊर्जयन्ति
मध्यमऊर्जयसिऊर्जयथःऊर्जयथ
उत्तमऊर्जयामिऊर्जयावःऊर्जयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: ऊर्जयति · लट् (आत्मने.): ऊर्जयते · लिट्: ऊर्जयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): ऊर्जयाञ्चक्रे · लुट्: ऊर्जयिता · लुट् (आत्मने.): ऊर्जयिता · लृट्: ऊर्जयिष्यति · लृट् (आत्मने.): ऊर्जयिष्यते · लोट्: ऊर्जयतात् · लोट् (आत्मने.): ऊर्जयताम् · लङ्: और्जयत् · लङ् (आत्मने.): और्जयत · विधिलिङ्: ऊर्जयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): ऊर्जयेत · आशीर्लिङ्: ऊर्ज्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): ऊर्जयिषीष्ट · लुङ्: और्जिजत् · लुङ् (आत्मने.): और्जिजत · लृङ्: और्जयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): और्जयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: ऊर्जन · ण्वुल्: ऊर्जकः · तृच्: ऊर्जयिता · यत्: ऊर्ज्यः · तव्य: ऊर्जयितव्यः · अनीयर्: ऊर्जनीयः · क्त: ऊर्जितः · क्तवतु: ऊर्जितवान् · शतृ: ऊर्जयन् · स्य-शतृ: ऊर्जयिष्यन् · शानच्: ऊर्जयमानः · क्त्वा: ऊर्जयित्वा · ल्यप्: प्रोर्ज्य · तुमुन्: ऊर्जयितुम् · णमुल्: ऊर्जम् · क्तिन्: ऊर्क्ति · क्वसु: ऊर्जयाम्बभूवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
ऊर्जयतिऊर्ज् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: ऊर्ज् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक) | ऊर्जयत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ऊर्ज् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

ऊर्जयति ➤ शक्तिमान होण ,पराक्रमी होना, जीना, जिलाना
संस्कृत: बलप्राणनयोः

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें