🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:42:23 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

ऊर्जी

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

ऊर्जी

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

ऊर्जी

अर्थ: शक्तिः, ऊर्जा, सामर्थ्य, बल

संस्कृत: शक्तिः, ऊर्जा, सामर्थ्यम्, बलम्

अंग्रेज़ी: Strength, Vigour

व्युत्पत्ति: ऊर्ज्+क्विप् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. ऊर्ज् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन
  2. ऊर्ज् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन
  3. ऊर्ज् (नपुं.) — सम्बोधन, द्विवचन
  4. ऊर्जिन् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — ऊर्ज्
ऊर्ज्
ūrj
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
📗 अमरकोश — पर्याय
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. ऊर्ज् (connected with √ वृज्), Caus. P. ऊर्जयति (p. ऊर्जयत्), to strengthen, invigorate, refresh, RV.; ŚBr. : Ā. ऊर्जयते (p. ऊर्जयमान), to be strong or powerful, be happy, RV. x, 37, 11; VS.; ĀśvŚr.; ŚāṅkhŚr.; to live, L.;
ऊर्ज् [cf. Gk. ὀργάω; Lat. urge-o; Goth. vrik-a; Lith. verz-iù.]
2. ऊर्ज् क्, f. strength, vigour
sap, juice
food, refreshment, RV.; AV.; VS.; ŚBr.; BhP. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (221,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ऊर्ज् f. [cf. P. III. 2. 177] 1 Strength, vigour. --2 Sap, juice. --3 Water. --4 Food; oft. with इष्; इषे त्वा ऊर्जे, इषमूर्जं सुक्षितिं &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0345-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
ऊर्जीऊर्ज् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन 📚
अन्य सम्भावना: ऊर्ज् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन | ऊर्ज् (नपुं.) — सम्बोधन, द्विवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

ऊर्जी 📚 ➤ शक्तिः, ऊर्जा, सामर्थ्य, बल
संस्कृत: शक्तिः, ऊर्जा, सामर्थ्यम्, बलम्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
ऊर्ज् 📚(connected with √ वृज्), Caus. P. ऊर्जयति (p. ऊर्जयत्), to strengthen…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
ऊर्ज्
कार्तिक के (१.४.१९) — बाहुल, कार्तिकिक, हेमन्त, शिशिर

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • ऊर्जी: ऊर्ज्+क्विप् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें