🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:09:39 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

ऋम्फः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

ऋम्फः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

ऋम्फः

अर्थ: हिंसा करना, मार डालना (भाववाचक कृदन्त)

संस्कृत: हिंसायाम्

अंग्रेज़ी: to kill, to destroy

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. ऋम्फ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ऋम्फ् + घञ्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — ऋम्फ (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऋम्फःऋम्फौऋम्फाः
द्वितीयाऋम्फम्ऋम्फौऋम्फान्
तृतीयाऋम्फेणऋम्फाभ्याम्ऋम्फैः
चतुर्थीऋम्फायऋम्फाभ्याम्ऋम्फेभ्यः
पञ्चमीऋम्फात् / ऋम्फाद्ऋम्फाभ्याम्ऋम्फेभ्यः
षष्ठीऋम्फस्यऋम्फयोःऋम्फाणाम्
सप्तमीऋम्फेऋम्फयोःऋम्फेषु
सम्बोधनहे ऋम्फहे ऋम्फौहे ऋम्फाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — ऋम्फ् (तुदादिगण) · अर्थ: हिंसा करना, मार डालना (हिंसायाम्)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमऋम्फतिऋम्फतःऋम्फन्ति
मध्यमऋम्फसिऋम्फथःऋम्फथ
उत्तमऋम्फामिऋम्फावःऋम्फामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: ऋम्फति · लिट्: ऋम्फाञ्चकार · लुट्: ऋम्फिता · लृट्: ऋम्फिष्यति · लोट्: ऋम्फतात् · लङ्: आर्म्फत् · विधिलिङ्: ऋम्फेत् · आशीर्लिङ्: ऋफ्यात् · लुङ्: आर्म्फीत् · लृङ्: आर्म्फिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: ऋम्फण · ण्वुल्: ऋम्फकः · तृच्: ऋम्फिता · ण्यत्: ऋम्फ्यः · तव्य: ऋम्फितव्यः · अनीयर्: ऋम्फणीयः · क्त: ऋफितः · क्तवतु: ऋफितवान् · शतृ: ऋम्फन् · स्य-शतृ: ऋम्फिष्यन् · क्त्वा: ऋफित्वा · ल्यप्: प्रार्फ्य · तुमुन्: ऋम्फितुम् · णमुल्: ऋम्फम् · घञ्: ऋम्फः · क्तिन्: ऋप्ति · क्वसु: ऋम्फाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — ऋम्फ
ऋम्फ
ṛmpha
🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ऋन्फ(म्फ) हिंसायां तुदा० मुचा० सक० पर० सेट् । ऋम्फति आर्म्फीत्--आर्फीत् ऋम्फाम्--बभूव आस चकार आनर्फ
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1448,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ऋम्फ, प श बधे । (मुचादि-तुदां-परं-सकं-सेट् ।) इति रिम्फधातोष्टीकायां दुर्गादासः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-287-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
ऋम्फःऋम्फ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ऋम्फ् + घञ् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

ऋम्फः 📚 ➤ हिंसा करना, मार डालना (भाववाचक कृदन्त)
संस्कृत: हिंसायाम्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
ऋम्फ 📚(म्फ) हिंसायां तुदा० मुचा० सक० पर० सेट् । ऋम्फति आर्म्फीत्--आर्फीत् ऋम…🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • ऋम्फः: ऋम्फ् + घञ् — भाववाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें