🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:38:19 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

एडूकम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

एडूकम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

एडूकम्

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

संस्कृत: अस्थ्यादिमयभित्तिः

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. एडूक (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. एडूक (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — एडूक (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाएडूकम्एडूकेएडूकानि
द्वितीयाएडूकम्एडूकेएडूकानि
तृतीयाएडूकेनएडूकाभ्याम्एडूकैः
चतुर्थीएडूकायएडूकाभ्याम्एडूकेभ्यः
पञ्चमीएडूकात् / एडूकाद्एडूकाभ्याम्एडूकेभ्यः
षष्ठीएडूकस्यएडूकयोःएडूकानाम्
सप्तमीएडूकेएडूकयोःएडूकेषु
सम्बोधनहे एडूकहे एडूकेहे एडूकानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — एडूक
एडूक
eḍūka
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
जिसके भीतर हड्डी आदि डाली गई हो (2.2.4)
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
एडूक (and एडुक, L.), अस्, m. (अम्, n., L.) a building constructed of or enclosing rubbish or bones or hard substances resembling bones, a Buddhist shrine (filled with relics), MBh. (cf. बुद्धैडूक.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (231,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
एडु(डू,डो)कः, --कं1 1 A building constructed of rubbish, bones &c., or of hard substances resembling bones. --2 A tomb, a wall round bones. --3 (With Buddhists) A sanctuary filled with relics. [1] Correction submitted by on 20160126. Reference: https://github.com/sanskrit-lexicon/CORRECTIONS/issues/215. note: change 'or' to comma for consistency; also equ->equkaH.
एडु(डू,डो)कः, --कं1 1 A building constructed of rubbish, bones &c., or of hard substances resembling bones. --2 A tomb, a wall round bones. --3 (With Buddhists) A sanctuary filled with relics. [1] Correction submitted by on 20160126. Reference: https://github.com/sanskrit-lexicon/CORRECTIONS/issues/215. note: change 'or' to comma for consistency; also equ->equkaH.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0356-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
एडु(डू)क न० ईड--(ऊ)उक उलूका० नि० गुणः । १ अ- न्तर्न्यस्तास्थियुक्ते २ अन्तन्यस्तकठिनद्रव्ययुक्ते च कुड्येतभि- त्तिमात्रे च । एडूकचिह्ना पृथिवी न देवगृहभूषिताः” भा० व० १० । तस्य पुंस्त्वमपि “एडूकान् पूजयिष्यन्ति पर्ज्जयिष्यन्ति देवताः” भा० व० १९० अ० । स्वार्थेऽण । ऐडूकमपि वा० ओकः एडोकमपि तत्रैव द्विरूपकोषः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1535,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
एडूकं, क्ली, (ईड्यते इति । “उलूकादयश्च” ४ । ४१ । उणादिसूत्रेण साधु ।) अन्तर्न्यस्तकीकसकुड्यम् । इत्यमरः ॥ कीकसमिव कीकसं यत् कुड्यम् छिटा- वेडा इति ख्यातमित्यन्ये । इति सारसुन्दरी ॥ कीकसमस्थि एतत् काष्ठादिकठिनद्रव्योपलक्षणं कीकसमिव कीकसं किलिञ्जादीति मधुः ॥ “मध्यसंस्थापितास्थ्यादि कुड्यमेडूकमुच्यते” । इति माधवः ॥ (यथा महाभारते वनपर्ब्बणि । “एडूकचिह्ना पृथिवी न देवगृहभूषिता” ॥ अस्य शब्दस्य पुंस्त्वमपि दृश्यते महाभारते ३ । १९० । ६३ । यथा, -- “एडूकान् पूजयिष्यन्ति वर्जयिष्यन्ति देवताः । शूद्राः परिचरिष्यन्ति न द्विजान् युगसंक्षये” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-297-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
एडूकम्एडूक (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: एडूक (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

एडूकम् 📚 ➤ (and एडुक, L.), अस्, m. (अम्, n., L.) a building constructed of or enc… उमा-कोश
संस्कृत: अस्थ्यादिमयभित्तिः

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
एडूक 📚(and एडुक, L.), अस्, m. (अम्, n., L.) a building constructed of or enc…🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
एडूक

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें