🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:53:27 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

एधमानः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

एधमानः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

एधमानः

अर्थ: बढना (वर्तमानकालिक कृदन्त (आत्मनेपद))

संस्कृत: वृद्धौ

अंग्रेज़ी: (pres. p. of √ एध्).

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. एधमान (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: एध् + शानच्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — एधमान (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाएधमानःएधमानौएधमानाः
द्वितीयाएधमानम्एधमानौएधमानान्
तृतीयाएधमानेनएधमानाभ्याम्एधमानैः
चतुर्थीएधमानायएधमानाभ्याम्एधमानेभ्यः
पञ्चमीएधमानात् / एधमानाद्एधमानाभ्याम्एधमानेभ्यः
षष्ठीएधमानस्यएधमानयोःएधमानानाम्
सप्तमीएधमानेएधमानयोःएधमानेषु
सम्बोधनहे एधमानहे एधमानौहे एधमानाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — एध् (भ्वादिगण) · अर्थ: बढना (वृद्धौ)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमएधतेएधेतेएधन्ते
मध्यमएधसेएधेथेएधध्वे
उत्तमएधेएधावहेएधामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): एधते · लिट् (आत्मने.): एधाञ्चक्रे · लुट् (आत्मने.): एधिता · लृट् (आत्मने.): एधिष्यते · लोट् (आत्मने.): एधताम् · लङ् (आत्मने.): ऐधत · विधिलिङ् (आत्मने.): एधेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): एधिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): ऐधिष्ट · लृङ् (आत्मने.): ऐधिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: एधन · ण्वुल्: एधकः · तृच्: एधिता · ण्यत्: एध्यः · तव्य: एधितव्यः · अनीयर्: एधनीयः · क्त: एधितः · क्तवतु: एधितवान् · शानच्: एधमानः · क्त्वा: एधित्वा · ल्यप्: प्रैध्य · तुमुन्: एधितुम् · णमुल्: एधम् · घञ्: एधः · क्तिन्: एद्धि · क्वसु: एधाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — एधमान
एधमान
edhamāna
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
एधमान mfn. (pres. p. of √ एध्).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (231,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
एधमान a. Prospering, increasing; ˚द्विष्1 hating the impious who prosper (Sāy.). [1] Correction submitted by Scott Rhodes on 20240126. note: cf. MW, PW.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0356-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
एधमानःएधमान (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: एध् + शानच् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

एधमानः 📚 ➤ बढना (वर्तमानकालिक कृदन्त (आत्मनेपद))
संस्कृत: वृद्धौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
एधमान 📚mfn. (pres. p. of √ एध्)🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • एधमान = एध + मान तत्पुरुष (सम्भावित)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

  • एधमानः: एध् + शानच् — वर्तमानकालिक कृदन्त (आत्मनेपद)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬