🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:04:57 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

कण्टकी

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

कण्टकी

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

कण्टकी

अर्थ: सताने वाला, कष्टदायक

व्युत्पत्ति: कण्टक-इनि (तद्धितान्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. कण्टकिन् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. कण्टकिन् (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. कण्टकी (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — कण्टकिन् (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकण्टकीकण्टकिनौकण्टकिनः
द्वितीयाकण्टकिनम्कण्टकिनौकण्टकिनः
तृतीयाकण्टकिनाकण्टकिभ्याम्कण्टकिभिः
चतुर्थीकण्टकिनेकण्टकिभ्याम्कण्टकिभ्यः
पञ्चमीकण्टकिनःकण्टकिभ्याम्कण्टकिभ्यः
षष्ठीकण्टकिनःकण्टकिनोःकण्टकिनाम्
सप्तमीकण्टकिनिकण्टकिनोःकण्टकिषु
सम्बोधनहे कण्टकिन्हे कण्टकिनौहे कण्टकिनः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — कण्टकिन्
कण्टकिन्
kaṇṭakin
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कण्टकिन् mfn. thorny, prickly, ĀśvGṛ.; MBh.; Suśr. &c.
vexatious, annoying
कण्टकिन् m. N. of several plants (viz. Acacia Catechu; Vangueria Spinosa; Ruellia Longifolia; Zizyphus Jujuba; bamboo), L.
a fish, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (245,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कंटकिन् a. (नी f.) 1 Thorny, prickly; कंटकिनो वनांताः Vikr. 1. 116. --2 Vexatious, troublesome. --m. A fish. --m. f. N. of several plants: --खदिर, मदन, गोक्षुर, वंश, बदर. --Comp. --जं a. {1} produced from a fish. {2} produced by the Mimosa tree. --फलः the bread-fruit tree (पनस). --(ला) मधुखर्जुरी plant.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0371-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कण्टकिन् पुं स्त्री कण्टकोऽस्त्यस्य कण्टक + इनि । मत्स्ये शब्दर० स्त्रियां ङीप् । २ खदिरवृक्षे पु० शब्दमाला ३ मद- लवृक्षे (मयना) रत्रमा० । ४ गोक्षुरे ५ वंशे ६ वदरवृक्षे च राजनि० । ७ कण्टकयुक्तमात्रे त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1629,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
कण्टकीकण्टकिन् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: कण्टकिन् (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | कण्टकी (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

कण्टकी 📚 ➤ सताने वाला, कष्टदायक

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
कण्टकिन् 📚mfn. thorny, prickly, ĀśvGṛ.; MBh.; Suśr. &c🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

  • कण्टकी: कण्टक-इनि (कोश-व्युत्पत्ति)

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें