🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 08:38:19 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

कर्तयति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

कर्तयति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

कर्तयति

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

संस्कृत: शैथिल्ये

अंग्रेज़ी: to loosen, to leave, to abandon

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. कर्त् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. कृत् धातु (तुदादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)
  3. कृत् धातु (रुधादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)
  4. कर्त् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)
  5. कर्तयत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: कर्त् + शतृ
  6. कर्तयत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: कर्त् + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — कर्त् (चुरादिगण) · अर्थ: (शैथिल्ये)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमकर्तयतिकर्तयतःकर्तयन्ति
मध्यमकर्तयसिकर्तयथःकर्तयथ
उत्तमकर्तयामिकर्तयावःकर्तयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: कर्तयति · लट् (आत्मने.): कर्तयते · लिट्: कर्तयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): कर्तयाञ्चक्रे · लुट्: कर्तयिता · लुट् (आत्मने.): कर्तयिता · लृट्: कर्तयिष्यति · लृट् (आत्मने.): कर्तयिष्यते · लोट्: कर्तयतात् · लोट् (आत्मने.): कर्तयताम् · लङ्: अकर्तयत् · लङ् (आत्मने.): अकर्तयत · विधिलिङ्: कर्तयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): कर्तयेत · आशीर्लिङ्: कर्त्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): कर्तयिषीष्ट · लुङ्: अचकर्तत् · लुङ् (आत्मने.): अचकर्तत · लृङ्: अकर्तयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अकर्तयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: कर्तन · ण्वुल्: कर्तकः · तृच्: कर्तयिता · यत्: कर्त्यः · तव्य: कर्तयितव्यः · अनीयर्: कर्तनीयः · क्त: कर्तितः · क्तवतु: कर्तितवान् · शतृ: कर्तयन् · स्य-शतृ: कर्तयिष्यन् · शानच्: कर्तयमानः · क्त्वा: कर्तयित्वा · ल्यप्: प्रकर्त्य · तुमुन्: कर्तयितुम् · णमुल्: कर्तम् · क्तिन्: कर्ति · क्वसु: कर्तयाम्बभूवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
कर्तयतिकर्त् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: कृत् धातु (तुदादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक) | कृत् धातु (रुधादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

कर्तयति ➤ to loosen, to leave, to abandon (अंग्रेज़ी कोश)
संस्कृत: शैथिल्ये

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें