🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:10:26 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

कलाया

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

कलायाः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

कलायाः

अर्थ: कल्(कड्)-घञ्,अवृद्धिः,डलयोरभेदः

संस्कृत: चन्द्रस्य षोडशांशः, त्रिंशत् काष्टाः, कलाकौशल्यादिकर्मः · पर्याय: शिल्प

व्युत्पत्ति: कल्-कच्-टाप्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. कला (स्त्री.) — पञ्चमी विभक्ति, एकवचन
  2. कला (स्त्री.) — षष्ठी विभक्ति, एकवचन
  3. कलाय (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  4. कलाय (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन
  5. कलाया (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  6. कलाया (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  7. कलाया (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  8. कलाया (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — कला (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकलाकलेकलाः
द्वितीयाकलाम्कलेकलाः
तृतीयाकलयाकलाभ्याम्कलाभिः
चतुर्थीकलायैकलाभ्याम्कलाभ्यः
पञ्चमीकलायाःकलाभ्याम्कलाभ्यः
षष्ठीकलायाःकलयोःकलानाम्
सप्तमीकलायाम्कलयोःकलासु
सम्बोधनहे कलेहे कलेहे कलाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — कला
कला
kalā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
(चन्द्रमा का) सोलहवाँ भाग 'कला' कहलाता है (1.3.17)
अठारह निमेष की एक 'काष्ठा', और तीस काष्ठा की एक 'कला' होती है (1.4.11) काष्ठा
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कला १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. अंश । भाग ।
२. चंद्रमा का सोलहवाँ भाग । इन सोलहो कलाओं के नाम ये हैं ।—
१. अमृता,
२. मानदा,
३. पूषा,
४. पुष्टि,
५. तुष्टि,
६. रति
७. धृति,
८. शशनी,
९. चंद्रिका,
१०. कांति,
१२. ज्योत्स्ना,
१२. श्री,
१३. प्रीति,
१४. अंगदा,
१५. पूर्णा और
१६. पूर्णामृता । विशेष—पुराणों में लिखा है कि चंद्रमा में अमृता है, जिसे देवता लोग पीते हैं । चंद्रमा शुक्ल पक्ष में कला कला करके बढ़ता है और पूर्णिमा के दिन उसकी सोलहवीं कला पूर्ण हो जाती है । कृष्णपक्ष में उसके संचित अमृत को कला कला करके देवतागण इस भाँति पी जाते हैं—पहली कला को अग्नि, दूसरी कला को सूर्य, तीसरी कला को विश्वेदेवा, चौथी को वरुण, पाँचवीं को वषट्कार, छठी को इंद्र, सातवीं को देवर्षि; आठवीं को अजएकपात्, नवीं को यम, दसवीं को वायु, ग्यारहवीं को उमा, बारहवीं को पितृगण, तेरहवीं को कुबेर, चौदहवीं को पशुपति, पंद्रहवीं को प्रजापति और सोलहवीं कला अमावस्या के दिन जल और ओषधियों में प्रवेश कर जाती है जिनके खाने पीने से पशुओं में दूध होता है । दूध से घी होता है । यह घी आहुति द्वारा पुनः चंद्रमा तक पहुँचता है । यौ॰—कलाधर । कलानाथ । कलानिधि । कलापति ।
३. सूर्य का बारहवाँ भाग । विशेष—वर्ष की बारह संक्रांतियों के विचार से सूर्य के बारह नाम हैं, अर्थात्—
१. विवस्वान,
२. अर्यमा,
३. तूषा,
४. त्वष्टा,
५. सविता,
६. भग,
७. धाता,
८. विधाता,
९. वरुण,
१०. मित्र,
११. शुक्र और
१२. उरुक्रम । इनके तेज को कला कहते हैं । बारह कलाओं के नाम ये हैं—
१. तपिनि,
२. तापिनी,
३. धूम्रा,
४. मरीचि,
५. ज्वालिनी,
६. रुचि,
७. सुषुम्णा,
८. भोगदा,
९. विश्वा,
१०. बोधिनी,
११. धारि णी और
१२. क्षमा ।
४. अग्निमंडल के दस भागों में से एक । विशेष—उसके दस भागों के नाम ये हैं—
१. धूम्रा,
२. अर्चि,
३. उष्मा,
४. ज्वलिनी,
५. ज्वालिनी,
६. विस्फुल्लिंगिनी,
७.
८. सुरूपा,
९. कपिला और १० हव्यकव्यवहा ।
५. समय का एक विभाग जो तीस काष्ठा का होता है । विशेष—किसी के मत से दिन का १/६०० वाँ भाग और किसी के मत से १/१८०० वाँ भाग होता है ।
६. राशि के ३०वें अंश का ६०वाँ भाग ।
७. वृत्त का १८००वाँ भाग ।
८. राशिचक्र के एक अंश का ६०वाँ भाग ।
९. उपनिषदों के अनुसार पुरुष की देह के १३ अंश या उपाधि । विशेष—इनके नाम इस प्रकार हैं—
१. प्राण,
२. श्रद्धा,
३. व्योम,
४. वायु,
५. तेज,
६. जल,
७. पृथ्वी,
८. इंद्रिय,
९. मन
१०. अन्न,
११. वीर्य,
१२. तप,
१३. मंत्र,
१४. कर्म,
१५. लोक और
१६. नाम ।
१०. छंदशास्त्र या पिंगल में 'मात्रा' या 'कला' । यौ॰—द्विकल । त्रिकल ।
११. चिकित्सा शास्त्र के अनुसार शरीर की सात विशेष झिल्लियों के नाम जो मांस, रक्त, मेद, कफ, मूत्र, पित्त और वीर्य को अलग अलग रखती हैं ।
१२. किसी कार्य को भली भाँति करने का कौशल । किसी काम को नियम और व्यवस्था के अनुसार करने की विद्या । फन । हुनर । विशेष—कामशास्त्र के अनुसार ६४ कलाएँ ये हैं ।—(१) गीत (गाना), (२) वाद्य (बाजा बाजाना), (३) नृत्य (नाचना), । (४) नाट्य (नाटक करना, अभिनय करना), (५) आलेख्य (चित्रकारी करना), (६) विशेषकच्छेद्य (तिलक के साँचे बनाना), (७) तंड्डल-कुसुमावलि-विकार (चावलों और फूलों का चौक पूरना), (८) पुष्पास्तरण (फूलों की सेज रचना या बिछाना), (९) दशन-वसनांग राग (दातों, कपड़ों और अंगों को रँगना या दाँतों के लिये मंजन, मिस्सी आदि, वस्त्रों के लिये रंग और रँगने की सामग्री तथा अंगों में लगाने के लिये चंदन, केसर, मेहँदी, महावर आदि बनाना और उनके बनाने की विधि का ज्ञान), (१०) मणिभूमिकाकर्म (ऋतु के अनुकूल घर सजाना), (११) शयनरचना (बिछावन या पलग बिछाना), (१२) उदकवाद्य (जलतरंग बजाना),
१३. उदकघात (पानी ते छीटे आदि मारने या पिचकारी चलाने और गुलाबपास से काम लेने की विद्या), (१४) चित्रयोग (अवस्थापरिवर्तन करना अर्थात् नपुंसक करना, जवान को बुड्ढा और बुड्ढे को जवान करना इत्यादि), (१५) माल्य- ग्रंथवि
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कला f. See कला below.
कला f. (etym. doubtful) a small part of anything, any single part or portion of a whole, esp. a sixteenth part, RV. viii, 47, 17; TS.; ŚBr.; Mn. &c.
a digit or one-sixteenth of the moon's diameter, Hit.; Kathās.
(personified as a daughter of Kardama and wife of Marīci, BhP.)
a symbolical expression for the number sixteen, Hcat.
interest on a capital (considered as a certain part of it), Śiś. ix, 32
a division of time (said to be 1/900 of a day or 1.6 minutes, Mn. i, 64; Hariv.; or 1/1800 of a day or 0.8 minutes, Comm. on VP.; or 2 minutes and 26 54/201 seconds, Suśr.; or 1 minute and 35 205/301 seconds, or 8 seconds, BhavP.);
the sixtieth part of one-thirtieth of a zodiacal sign, a minute of a degree, Sūryas.
(in prosody) a syllabic instant
a term for the seven substrata of the elements or Dhātus of the human body (viz. flesh, blood, fat, phlegm, urine, bile, and semen; but according to Hemacandra, रस, ‘chyle’, अस्थि, ‘bone’, and मज्जन्, ‘marrow’, take the place of phlegm, urine, and bile), Suśr.
an atom (there are 3015 Kalās or atoms in every one of the six Dhātus, not counting the रस, therefore in all 18090)
(with Pāśupatas) the elements of the gross or material world, Sarvad.
an embryo shortly after conception (cf. कलन)
a designation of the three constituent parts of a sacrifice (viz. मन्त्र, द्रव्य, and श्रद्धा, Nīlak. on MBh. (ed. Bomb.) xiv, 89, 3)
the menstrual discharge, L.
any practical art, any mechanical or fine art (sixty-four are enumerated in the Śaivatantra [T.]; the following is a list of them: गीतम्, वाद्यम्, नृत्यम्, नाट्यम्, आलेख्यम्, विशेषक-च्छेद्यम्, तण्डुल-कुसुम-बलिविकाराः, पुष्पास्तरनम्, दशन-वसनाङ्गरागाः, मणि-भूमिका-कर्म, शयन-रचनम्, उदक-वाद्यम्, उदक-घातः, चित्रा योगाः, माल्य-ग्रन्थन-विकल्पाः, केश-शेखरापीडयोजनम्, नेपथ्य-योगाः, कर्ण-पत्त्र-भङ्गाः, गन्ध-युक्तिः, भूषण-योजनम्, इन्द्रजालम्, कौचुमार-योगाः, हस्त-लाघवम्, चित्रशाकापूप-भक्ष्य-विकार-क्रिया, पानक-रसरागासव-योजनम्, सूचीवाप-कर्म, वीणा-डम-रुक-सूत्र-क्रीडा, प्रहेलिका, प्रतिमा, दुर्वचकयोगाः, पुस्तक-वाचनम्, नाटकाख्यायिका-दर्शनम्, काव्य-समस्या-पूरणम्, पट्टिका-वेत्रबाण-विकल्पाः, तर्कू-कर्माणि, तक्षणम्, वास्तु-विद्या, रूप्य-रत्न-परीक्षा, धातु-वादः, मणि-राग-ज्ञानम्, आकर-ज्ञानम्, वृक्षायुर्-वेद-योगाः, मेष-कुक्कुट-लावक-युद्ध-विधिः, शुक-सारिका-प्रलापनम्, उत्सादनम्, केश-मार्जन-कौशलम्, अक्षर-मुष्टिका-कथनम्, म्लेछितक-विकल्पाः, देश-भाषा-ज्ञानम्, पुष्प-शकटिका-निमित्त-ज्ञानम्, यन्त्र-मातृका, धारण-मातृका, संपाट्यम्, मानसी काव्य-क्रिया, क्रिया-विकल्पाः, छलितकयोगाः, अभिधान-कोष-च्छन्दो-ज्ञानम्, वस्त्र-गोपनानि, द्यूत-विशेषः, आकर्षण-क्रीडा, बालक-क्रीडनकानि, वैनायिकीनां विद्याणां ज्ञानम्, वैजयिकीनां विद्यानां ज्ञानम् ; see also, Vātsy. i, 3, 17), R.; Pañcat.; Bhartṛ. &c.
skill, ingenuity
ignorance
a low and sweet tone, Bālar.
a boat, L.
a N. given to Dākṣāyaṇī in the region near the river Candrabhāgā, MatsyaP.
N. of a grammatical commentary.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (260,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कला [कल्-कच्] 1 A small part of anything; U. 1. 1; a bit, jot; कलामप्यकृतपारेलंबः K. 304; सर्वे ते मित्रगात्रस्य कलां नार्हंति षोडशीं Pt. 2. 55; Ms. 2. 86, 8. 36. --2 A digit of the moon (these are sixteen); जगति जयिनस्ते ते भावा नवेंदुकलादयः Māl. 1. 36; Ku. 5. 71; Me. 89. --3 Interest on capital (consideration paid for the use of money); घनवीथिवीथिमवतीर्णवतो निधिरंभसामुपचयाय कलाः Śi. 9. 32 (where कला means ‘digits’ also). --4 A division of time variously computed; one minute, 48 seconds, or {8} seconds. --5 The 60th part of one thirtieth part of a zodiacal sign, a minute of a degree. --6 Any practical art (mechanical or fine); there are 64 such arts, as music, dancing &c. --7 Skill, ingenuity. --8 Fraud, deceit. --9 (In Prosody) A syllabic instant. --10 A boat. --11 The menstrual discharge. --12 A term for the seven substrata of the elements of the human body; (they are: --आद्या मांसधरा प्रोक्ता द्वितीया रक्तधारिणी । मेदोधरा तृतीया तु चतुर्थी श्लेष्मधारिणी ॥ पंचमी च मलं धत्ते षष्ठी पित्तधरा मता । रेतोधरा सप्तमी स्यात् इति सप्तकलाः स्मृताः ॥). --13 An atom. --14 A term for the embryo. --Comp. --अंतरं {1} another digit. {2} interest, profit; मासे शतस्य यदि पंच कलांतरं स्यात् Līlā. --अयनः a tumbler, a dancer (as on the sharp edge of a sword). --आकुलं deadly poison. --केलि a. gay, wanton. --(लिः) an epithet of Kāma. --क्षयः waning (of the moon); R. 5. 16. --धरः, --निधिः, --पूर्णः the moon; अहो महत्त्वं महतामपूर्वं विपत्तिकालेपि परोपकारः । यथास्यमध्ये पतितोपि राहोः कलानिधिः पुण्यचयं ददाति ॥ Udb. --भृत् m. {1} the moon. {2} an artist &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0386-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कला, स्त्री, (कलयति वृद्धितो धनं संगृह्णाति सञ्चि- नोतीत्यर्थः । कल + अच् + टाप् ।) मूलधनवृद्धिः । सुद् इति भाषा । शिल्पादि । (यथा रामायणे १ । ९ । ८ । “गीतवादित्रकुशला नृत्येषु कुशलास्तथा । उपायज्ञाः कलाज्ञाश्च वैशिके परिनिष्ठिताः” ॥) अंशमात्रम् । चन्द्रस्य षोडशांशः । (यथा, वक्रोक्ति- पञ्चाशिकायाम् । “सालङ्कारतया त्वया मम कथं नेन्दोः कला दृश्यते, पश्यामीन्दुकलां स्फुटं पुनरिदं लङ्कारता नास्मि यत्” ॥) कालमानः । स तु त्रिंशत्काष्ठात्मकः । इति मेदिनी ॥ (“त्रिं- शत् काष्ठाः कलाः” । इति सुश्रुते सूत्रे ६ अः ॥ शरीरस्यांशविशेषो यथा, -- “मांसासृङ्मेदसां तिस्रो यकृत्प्लीह्नोश्चतुर्थिका । पञ्चमी च तथान्नानां षष्ठीचाग्निधरा मता । रेतोधरा सप्तमी म्यादिति सप्तकलाः स्मृताः” ॥ इति पूर्व्वखण्डे पञ्चमेऽध्याये शार्ङ्गधरेणोक्तम् ॥) स्त्रोरजः । नौका । कपटः । इति विश्वः । राशेष्त्रं शद्भागोऽशस्तस्य षष्टिभागः । यथा, -- “षिकलानां कला षष्ट्या तत्षष्ट्या भाग उच्यते । [] तत्त्रिंशता भवेद्राशिर्भगणो द्वादशैव ते” ॥ इति सूर्य्यसिद्धान्तः ॥ अथ शैवतन्त्रोक्ताश्चतुः- षष्टिकला लिख्यन्ते । गीतम् १ वाद्यम् २ नृत्यम् ३ नाठ्यम् ४ आलेख्यम् ५ विशेषकच्छेद्यम् ६ तण्डुलकुसुमबलिविकाराः ७ पुष्पास्तरणम् ८ द- शनवसनाङ्गरागाः ९ मणिभूमिकाकर्म्म १० शयन- रचनम् ११ उदकवाद्यम् १२ उदकघातः १३ चित्रायोगाः १४ माल्यग्रथनविकल्पाः १५ शेख- रापीडयोजनम् १६ नेपथ्ययोगाः १७ कर्णपत्र- भङ्गाः १८ गन्धयुक्तिः १९ भूषणयोजनम् २० ऐन्द्रजालम् २१ कौचुमारयोगाः २२ हस्तलाघ- वम् २३ चित्रशाकपूपभक्ष्यविकारक्रिया २४ पान- करसरागासवयोजनम् २५ सूचीवापकर्म्माणि २६ सूत्रक्रीडा २७ प्रहेलिका २८ प्रतिमाला २९ दुव्वचकयोगाः ३० पुस्तकवाचनम् ३१ नाटिका- ख्यायिकादर्शनम् ३२ काव्यसमस्यापूरणम् ३३ पट्टिकावेत्रवाणविकल्पाः ३४ तर्कुकर्म्माणि ३५ तक्षणम् ३६ वास्तुविद्या ३७ रूप्यरत्नपरीक्षा ३८ धातुवादः ३९ मणिरागज्ञानम् ४० आकरज्ञा- नम् ४१ वृक्षायुर्व्वेदयोगाः ४२ मेषकुक्कुटलावक- युद्धविधिः ४३ शुकशारिकाप्रलापनम् ४४ उत्सा- दनम् ४५ केशमार्जनकौशलम् ४६ अक्षरमुष्टिका- कथनम् ४७ म्लेच्छितकविकल्पाः ४८ देशभाषाज्ञा- नम् ४९ पुष्पशकटिकानिमित्तज्ञानम् ५० यन्त्र- मातृका ५१ धारणमातृका ५२ सम्पाट्यम् ५३ मान- सीकाव्यक्रिया ५४ क्रियाविकल्पाः ५५ छलितक- योगाः ५६ अभिधानकोषच्छन्दोज्ञानम् ५७ वस्त्रगो- पनानि ५८ द्यूतविशेषः ५९ आकर्षक्रीडा ६० बा- लकक्रीडनकानि ६१ वैनायिकीनां विद्यानां ज्ञानम् ६२ वैजयिकीनां विद्यानां ज्ञानम् ६३ वैतालिकीनां विद्यानां ज्ञानम् ६४ । इति श्रीभागवतटीकायां श्रीधरस्वामी ॥ क्वचित् पुस्तके सूचीवापकर्म्मसूत्र- क्रीडा इत्येकं पदं तदुत्तरं वीणाडमरुकवाद्यानि- वैतालिकीनामित्यत्र वैयासिकीनामिति च पाठः ॥ (जिह्वा । यथा हठयोगप्रदीपिकायाम् ३ । ३७ । “कलां पराङ्मुखीं कृत्वा त्रिपथे परियोजयेत्” ॥ “कलां जिह्वां पराङ्मखमास्यं यस्याः सा तथा तां प्रत्यङ्मुखीं कृत्वा तिसृणां नाडीनां पन्थाः तस्मिन् कपालकुहरे संयोजयेत्” । इति तट्टीका ॥ शिवः । यथा महाभारते १३ । १७ । १४० । ‘कलाःकाष्ठा लवा मात्रा मुहूर्त्ताहः क्षपाःक्षणाः’ ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-058-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कला" आता है (10)
हुनर कारीगरी । कला । फनशैलीकार कला, साहित्य में विशिष्ट शैली का निर्माण या उनकी विशेष ढंग से आभिव्यक्…स्पष्टस्थिति ज्योतिष में राशियों के अंश, कला, विकला आदि में (बालक के जन्म की) दिखला…इतिहास बीती हुई प्रसिद्ध घटनाओं और उनसे संबंध रखनेवाले पुरुषों का कालक्रम से …आर्ट कौशल । कृतित्व । कारीगरी । शिल्प- विद्या । दस्तकारीकरतब कार्य । काम । करनी । करतूत । कर्मकरतूत कर्म । करती । काम । जैसे,—यह सब तुम्हारी ही करतूत हैडिगरी विश्वविद्यालय की परीक्षा में उत्तीर्ण होने की पदवी । क्रि॰ प्र॰—मिलना …करतूति पु † संज्ञा स्त्री॰स्पष्टीक्रिया ज्योतिष में वह क्रिया जिससे ग्रहों का किसी विशिष्ट समय में किसी राशि क…

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
कलायाःकला (स्त्री.) — पञ्चमी विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: कला (स्त्री.) — षष्ठी विभक्ति, एकवचन | कलाय (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

कलायाः 📚 ➤ कल्(कड्)-घञ्,अवृद्धिः,डलयोरभेदः
संस्कृत: चन्द्रस्य षोडशांशः, त्रिंशत् काष्टाः, कलाकौशल्यादिकर्मः · पर्याय: शिल्प

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
कला 📚अंश । भाग🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
कला

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें