🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:37:11 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

कलेवरः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

कलेवरः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

कलेवरः

अर्थ: कले शुक्रे वरं श्रेष्ठम् शरीर

संस्कृत: पर्याय: गात्र, वपुस्, संहनन, शरीर, वर्ष्मन्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. कलेवर (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — कलेवर (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकलेवरःकलेवरौकलेवराः
द्वितीयाकलेवरम्कलेवरौकलेवरान्
तृतीयाकलेवरेणकलेवराभ्याम्कलेवरैः
चतुर्थीकलेवरायकलेवराभ्याम्कलेवरेभ्यः
पञ्चमीकलेवरात् / कलेवराद्कलेवराभ्याम्कलेवरेभ्यः
षष्ठीकलेवरस्यकलेवरयोःकलेवराणाम्
सप्तमीकलेवरेकलेवरयोःकलेवरेषु
सम्बोधनहे कलेवरहे कलेवरौहे कलेवराः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — कलेवर
कलेवर
kalevara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कलेवर संज्ञा पुं॰ [सं॰] शरीर । देह । चोला । मुहा॰—कलेवर चढ़ाना=महावीर, भैरव, गणेश आदि देवताओं की मूर्ति पर घी या तेल में मिले सेंदुर का लेप करना । कलेवर बदलना=(१) एक शरीर त्यागकर दूसरा शरीर धारण करना । चोला बदलना । (२) एक रूप से दूसरे रूप में जाना । (३) जगन्नाथ जी की पुरानी मूर्ति के स्थान पर नई मूर्ति स्थापित होना । विशेष—यह एक प्रधान उत्सव है, जो जगन्नाथ पुरी में जब मलमास असाढ़ में पड़ता है, तब होता है । इसमें लकड़ी की नई मूर्ति मंदिर में स्थापित की जाती है और पुरानी फेंद दी जाती है । (४) कायाकल्प होना । रोग के पीछे शरीर पर नई रंगत चढ़ाना । (५) पुराना कपड़ा उतारकर नया और साफ कपड़ा पहनना ।
२. ढाँचा । आकार । डील डौल ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कलेवर m. n. the body, MBh.; R. &c.;
कलेवर [cf. Lat. cadāver]
कलेवर m. Olibanum, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (262,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कलेवरः, --रं The body; यावत्स्वस्थमिदं कलेवरगृहं Bh. 3. 88; H. 1. 47; Bg. 8. 5; Bv. 1. 103, 2. 43.
कलेवरः, --रं The body; यावत्स्वस्थमिदं कलेवरगृहं Bh. 3. 88; H. 1. 47; Bg. 8. 5; Bv. 1. 103, 2. 43.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0387-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कलेवर न० कले शुक्रे वरं श्रेष्ठम् तदुत्पन्नत्वेऽपि शुचि सप्तम्या अलुक् । देहे । “यं यं चापि स्मरन् भावं त्यज- त्यन्ते कलेवरम्” गीता । “शरीरे जर्ज्जरीभूते व्याधिग्रस्ते कलेवरे । औषधं जाह्नवीतोयं वैद्योनारायणः स्वयम्” पुरा० पठन्ति ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1812,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कलेवरं, क्ली, (कले शुक्रे वरं श्रेष्ठं देहोत्पत्तिहेतु- कत्वात् पवित्रम् । समम्या अलुक् ।) शरीरम् । इत्यमरः । २ । ६ । ७० ॥ (यथा गीतायाम् । ८ । ६ । “यं यं भावं स्मरन् देही त्यजत्यन्ते कलेवरम् । तं तमुपैति कौन्तेय ! सदा तद्भावभावितः” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-063-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कलेवर" आता है (2)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
कलेवरःकलेवर (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

कलेवरः 📚 ➤ कले शुक्रे वरं श्रेष्ठम् शरीर
संस्कृत: पर्याय: गात्र, वपुस्, संहनन, शरीर, वर्ष्मन्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
कलेवर 📚शरीर । देह । चोला । मुहा॰—कलेवर चढ़ाना=महावीर, भैरव, गणेश आदि देवताओं …🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
कलेवर
शरीर (२.६.७१) — गात्र, वपुस्, संहनन, शरीर, वर्ष्म, विग्रह

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬