🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 06:38:33 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

कल्पते

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

कल्पते

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

कल्पते

अर्थ: शक्तिमान होना, समर्थ होना

संस्कृत: सामर्थ्ये

अंग्रेज़ी: to be able, to be capable, to be powerful

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. कृप् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. कल्पता (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. कल्पता (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन
  4. कल्पता (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन
  5. कल्पता (स्त्री.) — सम्बोधन, द्विवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — कृप् (भ्वादिगण) · अर्थ: शक्तिमान होना, समर्थ होना (सामर्थ्ये)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमकल्पतेकल्पेतेकल्पन्ते
मध्यमकल्पसेकल्पेथेकल्पध्वे
उत्तमकल्पेकल्पावहेकल्पामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): कल्पते · लिट् (आत्मने.): चकॢपे · लुट्: कल्प्ता · लुट् (आत्मने.): कल्पिता · लृट्: कल्प्स्यति · लृट् (आत्मने.): कल्पिष्यते · लोट् (आत्मने.): कल्पताम् · लङ् (आत्मने.): अकल्पत · विधिलिङ् (आत्मने.): कल्पेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): कल्पिषीष्ट · लुङ्: अकॢपत् · लुङ् (आत्मने.): अकल्पिष्ट · लृङ्: अकल्प्स्यत् · लृङ् (आत्मने.): अकल्पिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: कल्पन · ण्वुल्: कल्पकः · तृच्: कल्प्ता · ण्यत्: कल्प्यः · तव्य: कल्प्तव्यः · अनीयर्: कल्पनीयः · क्त: कॢप्तः · क्तवतु: कॢप्तवान् · स्य-शतृ: कल्प्स्यन् · शानच्: कल्पमानः · क्त्वा: कॢप्त्वा · ल्यप्: प्रकॢप्य · तुमुन्: कल्प्तुम् · णमुल्: कल्पम् · घञ्: कल्पः · क्तिन्: कॢप्ति · क्वसु: चकॢप्वान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
कल्पतेकृप् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

कल्पते ➤ शक्तिमान होना, समर्थ होना
संस्कृत: सामर्थ्ये

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें