🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:23:28 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

कीर्ति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

कीर्ति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

कीर्ति

अर्थ: प्रसिद्ध करना, कीर्तित होना

संस्कृत: संशब्दने

अंग्रेज़ी: to make famous, to be famous

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. कॄत् धातु (चुरादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — कॄत् (चुरादिगण) · अर्थ: प्रसिद्ध करना, कीर्तित होना (संशब्दने)

लुङ् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअचिकीर्तत / अचीकृततअचिकीर्तेताम् / अचीकृतेताम्अचिकीर्तन्त / अचीकृतन्त
मध्यमअचिकीर्तथाः / अचीकृतथाःअचिकीर्तेथाम् / अचीकृतेथाम्अचिकीर्तध्वम् / अचीकृतध्वम्
उत्तमअचिकीर्ते / अचीकृतेअचिकीर्तावहि / अचीकृतावहिअचिकीर्तामहि / अचीकृतामहि

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: कीर्तयति · लट् (आत्मने.): कीर्तयते · लिट्: कीर्तयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): कीर्तयाञ्चक्रे · लुट्: कीर्तयिता · लुट् (आत्मने.): कीर्तयिता · लृट्: कीर्तयिष्यति · लृट् (आत्मने.): कीर्तयिष्यते · लोट्: कीर्तयतात् · लोट् (आत्मने.): कीर्तयताम् · लङ्: अकीर्तयत् · लङ् (आत्मने.): अकीर्तयत · विधिलिङ्: कीर्तयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): कीर्तयेत · आशीर्लिङ्: कीर्त्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): कीर्तयिषीष्ट · लुङ्: अचिकीर्तत् · लुङ् (आत्मने.): अचिकीर्तत · लृङ्: अकीर्तयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अकीर्तयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: कीर्तन · ण्वुल्: कीर्तकः · तृच्: कीर्तयिता · यत्: कीर्त्यः · तव्य: कीर्तयितव्यः · अनीयर्: कीर्तनीयः · क्त: कीर्तितः · क्तवतु: कीर्तितवान् · शतृ: कीर्तयन् · स्य-शतृ: कीर्तयिष्यन् · शानच्: कीर्तयमानः · क्त्वा: कीर्तयित्वा · ल्यप्: प्रकीर्त्य · तुमुन्: कीर्तयितुम् · णमुल्: कीर्तम् · क्तिन्: कीर्ति · क्वसु: कीर्तयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — कॄत्
कॄत्
kṝt
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कॄत् See √ कीर्त्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (308,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कॄत् {c10c} U. (कीर्तयति-ते, कीर्तित) 1 To mention, repeat, utter: नाम्नि कीर्तित एव R. 1. 87. Ms. 7. 167, 2. 124. --2 To tell, recite, declare, communicate; Ms. 3. 36, 9. 42. --3 To name, call. --4 To praise, glorify, commemorate; अपप्रथत्गुणान् भ्रातुरचिकीर्तच्च विक्रमं Bk. 15. 72.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0422-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कॄत्, क संशब्दे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (चुरां --परं--सकं--सेट् ।) दीर्धी । क, कीर्त्तयन्ति च [] गोष्ठीषु यद्गुणानप्सरोगणाः । कीर्त्तादेशस्य नि- त्यत्वेऽपि कॄतपाठः कीर्त्तादेशस्य व्यभिचारसूच- नार्थः तेन अचीकृतदिति सिद्धम् । इति दुर्गा- दासः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-186-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
कीर्तिकॄत् धातु (चुरादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

कीर्ति 📚 ➤ प्रसिद्ध करना, कीर्तित होना
संस्कृत: संशब्दने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
कॄत् 📚See √ कीर्त्🔵🟣🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।