🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 07:40:20 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

कुट्टयति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

कुट्टयति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

कुट्टयति

अर्थ: कतरना, निन्दा करना, दोष लगाना, रगड़ना

संस्कृत: छेदनभर्त्सनयोः

अंग्रेज़ी: to cut, to criticise, to blame

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. कुट्ट् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. कुट्ट् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)
  3. कुट्टयत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: कुट्ट् + शतृ
  4. कुट्टयत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: कुट्ट् + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — कुट्ट् (चुरादिगण) · अर्थ: कतरना, निन्दा करना, दोष लगाना, रगड़ना (छेदनभर्त्सनयोः)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमकुट्टयतिकुट्टयतःकुट्टयन्ति
मध्यमकुट्टयसिकुट्टयथःकुट्टयथ
उत्तमकुट्टयामिकुट्टयावःकुट्टयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: कुट्टयति · लट् (आत्मने.): कुट्टयते · लिट्: कुट्टयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): कुट्टयाञ्चक्रे · लुट्: कुट्टयिता · लुट् (आत्मने.): कुट्टयिता · लृट्: कुट्टयिष्यति · लृट् (आत्मने.): कुट्टयिष्यते · लोट्: कुट्टयतात् · लोट् (आत्मने.): कुट्टयताम् · लङ्: अकुट्टयत् · लङ् (आत्मने.): अकुट्टयत · विधिलिङ्: कुट्टयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): कुट्टयेत · आशीर्लिङ्: कुट्ट्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): कुट्टयिषीष्ट · लुङ्: अचुकुट्टत् · लुङ् (आत्मने.): अचुकुट्टत · लृङ्: अकुट्टयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अकुट्टयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: कुट्टन · ण्वुल्: कुट्टकः · तृच्: कुट्टयिता · यत्: कुट्ट्यः · तव्य: कुट्टयितव्यः · अनीयर्: कुट्टनीयः · क्त: कुट्टितः · क्तवतु: कुट्टितवान् · शतृ: कुट्टयन् · स्य-शतृ: कुट्टयिष्यन् · शानच्: कुट्टयमानः · क्त्वा: कुट्टयित्वा · ल्यप्: प्रकुट्ट्य · तुमुन्: कुट्टयितुम् · णमुल्: कुट्टम् · क्तिन्: कुट्टि · क्वसु: कुट्टयाम्बभूवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
कुट्टयतिकुट्ट् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: कुट्ट् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक) | कुट्टयत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: कुट्ट् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

कुट्टयति ➤ कतरना, निन्दा करना, दोष लगाना, रगड़ना
संस्कृत: छेदनभर्त्सनयोः

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें