🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 07:40:33 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

कुत्सयते

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

कुत्सयते

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

कुत्सयते

अर्थ: दोष लगाना, निन्दा करना, तिरस्कार करना

संस्कृत: अवक्षेपणे निन्दने च

अंग्रेज़ी: to insult, to criticize, to blame, to hate

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. कुत्स् धातु (चुरादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. कुत्स् धातु (चुरादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — कुत्स् (चुरादिगण) · अर्थ: दोष लगाना, निन्दा करना, तिरस्कार करना (अवक्षेपणे निन्दने च)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमकुत्सयतेकुत्सयेतेकुत्सयन्ते
मध्यमकुत्सयसेकुत्सयेथेकुत्सयध्वे
उत्तमकुत्सयेकुत्सयावहेकुत्सयामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): कुत्सयते · लिट् (आत्मने.): कुत्सयाञ्चक्रे · लुट् (आत्मने.): कुत्सयिता · लृट् (आत्मने.): कुत्सयिष्यते · लोट् (आत्मने.): कुत्सयताम् · लङ् (आत्मने.): अकुत्सयत · विधिलिङ् (आत्मने.): कुत्सयेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): कुत्सयिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अचुकुत्सत · लृङ् (आत्मने.): अकुत्सयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: कुत्सन · ण्वुल्: कुत्सकः · तृच्: कुत्सयिता · यत्: कुत्स्यः · तव्य: कुत्सयितव्यः · अनीयर्: कुत्सनीयः · क्त: कुत्सितः · क्तवतु: कुत्सितवान् · शानच्: कुत्सयमानः · क्त्वा: कुत्सयित्वा · ल्यप्: प्रकुत्स्य · तुमुन्: कुत्सयितुम् · णमुल्: कुत्सम् · क्तिन्: कुत्स्ति · क्वसु: कुत्सयाम्बभूवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
कुत्सयतेकुत्स् धातु (चुरादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: कुत्स् धातु (चुरादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

कुत्सयते ➤ दोष लगाना, निन्दा करना, तिरस्कार करना
संस्कृत: अवक्षेपणे निन्दने च

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें