🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 06:27:16 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

कुस्मयते

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

कुस्मयते

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

कुस्मयते

अर्थ: अयोग्य रीती से हसना

संस्कृत: कुत्सितस्मये

अंग्रेज़ी: to smile inappropriately, to smile with an insult

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. कुस्म् धातु (चुरादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. कुस्म् धातु (चुरादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — कुस्म् (चुरादिगण) · अर्थ: अयोग्य रीती से हसना (कुत्सितस्मये)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमकुस्मयतेकुस्मयेतेकुस्मयन्ते
मध्यमकुस्मयसेकुस्मयेथेकुस्मयध्वे
उत्तमकुस्मयेकुस्मयावहेकुस्मयामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): कुस्मयते · लिट् (आत्मने.): कुस्मयाञ्चक्रे · लुट् (आत्मने.): कुस्मयिता · लृट् (आत्मने.): कुस्मयिष्यते · लोट् (आत्मने.): कुस्मयताम् · लङ् (आत्मने.): अकुस्मयत · विधिलिङ् (आत्मने.): कुस्मयेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): कुस्मयिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अचुकुस्मत · लृङ् (आत्मने.): अकुस्मयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: कुस्मन · ण्वुल्: कुस्मकः · तृच्: कुस्मयिता · यत्: कुस्म्यः · तव्य: कुस्मयितव्यः · अनीयर्: कुस्मनीयः · क्त: कुस्मितः · क्तवतु: कुस्मितवान् · शानच्: कुस्मयमानः · क्त्वा: कुस्मयित्वा · ल्यप्: प्रकुस्म्य · तुमुन्: कुस्मयितुम् · णमुल्: कुस्मम् · क्तिन्: कुन्ति · क्वसु: कुस्मयाम्बभूवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
कुस्मयतेकुस्म् धातु (चुरादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: कुस्म् धातु (चुरादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

कुस्मयते ➤ अयोग्य रीती से हसना
संस्कृत: कुत्सितस्मये

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.४ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें