🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:42:08 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

कोप

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

कोप

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

कोप

अर्थ: बोलना, क्रोध करना

संस्कृत: भाषायाम्

अंग्रेज़ी: to speak, to talk, to be angry

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. कुप् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. कोप (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. कोप (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: कुप् + अच्

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — कुप् (चुरादिगण) · अर्थ: बोलना, क्रोध करना (भाषायाम्)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमकोपतात् / कोपताद् / कोपतु / कोपयतात् / कोपयताद् / कोपयतुकोपताम् / कोपयताम्कोपन्तु / कोपयन्तु
मध्यमकोप / कोपतात् / कोपताद् / कोपय / कोपयतात् / कोपयताद्कोपतम् / कोपयतम्कोपत / कोपयत
उत्तमकोपयानि / कोपानिकोपयाव / कोपावकोपयाम / कोपाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: कोपति · लट् (आत्मने.): कोपयते · लिट्: कोपयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): कोपयाञ्चक्रे · लुट्: कोपयिता · लुट् (आत्मने.): कोपयिता · लृट्: कोपयिष्यति · लृट् (आत्मने.): कोपयिष्यते · लोट्: कोपतात् · लोट् (आत्मने.): कोपयताम् · लङ्: अकोपत् · लङ् (आत्मने.): अकोपयत · विधिलिङ्: कोपयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): कोपयेत · आशीर्लिङ्: कुप्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): कोपयिषीष्ट · लुङ्: अकोपीत् · लुङ् (आत्मने.): अचूकुपत · लृङ्: अकोपयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अकोपयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: कोपन · ण्वुल्: कोपकः · तृच्: कोपिता · यत्: कोप्यः · ण्यत्: कोप्यः · तव्य: कोपितव्यः · अनीयर्: कोपनीयः · क्त: कुपितः · क्तवतु: कुपितवान् · शतृ: कोपन् · स्य-शतृ: कोपिष्यन् · शानच्: कोपयमानः · क्त्वा: कुपित्वा · ल्यप्: प्रकुप्य · तुमुन्: कोपितुम् · णमुल्: कोपम् · घञ्: कोपः · क्तिन्: कुप्ति · क्वसु: चुकुप्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — कुप्
कुप्
kup
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. कुप् cl. 4. P. Ā. कुप्यति, ˚ते (perf. चुकोप), to be moved or excited or agitated, Suśr.; BhP.; to swell, heave or boil with rage or emotion, be angry, be angry with (dat.; also gen., once [R. i, 49, 7] acc.; or with उपरि and gen., e.g. तस्मै or तस्य or तस्योपरि चुकोप, he was angry with him), MBh. &c.: Caus. P. कोपयति, to move, shake, agitate, RV. i, 54, 4; v, 57, 3; x, 44, 8; Suśr.; P. Ā. कोपयति, ˚ते, to cause to swell with anger, provoke, make angry, MBh. &c.;
कुप् [cf. Lat. cupio; Eng. hope; Germ. hoffe.]
2. कुप् cl. 10. P. कोपयति, ‘to speak’ or ‘to shine’, Dhātup. xxxiii, 106;
कुप् [cf. Hib. cubhas, ‘word, promise’, Lat. nun-cupo; Goth. huf, ‘to lament’.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (291,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कुप् {vI.v} {c4c} P. (कुप्यति, चुकोप, अकुपत्, कोपितुं, कुपित) 1 To be angry, (generally with the dat. of the person who is the object of anger, but sometimes with the acc. or gen. also); कुप्यतिं हितवादिने K. 108; कुपितश्चंद्रगुप्तश्चाणक्यस्योपरि Mu. 2; M. 3. 21; U. 7; चुकोप तस्मै स भृशं R. 3. 56. --2 To be excited, to gather strength, be virulent; as in दोषाः प्रकुप्यंति Suśr. --Caus. (कोपयति-ते) 1 To provoke, irritate; to excite, agitate. --2 To stir up. {vII.v} {c10c} U. 1 To shine. --2 To speak.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0409-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
कोपकुप् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: कोप (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | कोप (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: कुप् + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

कोप 📚 ➤ बोलना, क्रोध करना
संस्कृत: भाषायाम्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
कुप् 📚cl. 4. P. Ā. कुप्यति, ˚ते (perf. चुकोप), to be moved or excited or agi…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें