॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: शब्द करना
संस्कृत: शब्दे
अंग्रेज़ी: to hum,to moan,to sound
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | कौति | कुतः | कुवन्ति |
| मध्यम | कौषि | कुथः | कुथ |
| उत्तम | कौमि | कुवः | कुमः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: कौति · लिट्: चुकाव · लुट्: कोता · लृट्: कोष्यति · लोट्: कुतात् · लङ्: अकौत् · विधिलिङ्: कुयात् · आशीर्लिङ्: कूयात् · लुङ्: अकौषीत् · लृङ्: अकोष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: कवन · ण्वुल्: कावकः · तृच्: कोता · यत्: कव्यः · ण्यत्: काव्यः · तव्य: कोतव्यः · अनीयर्: कवनीयः · क्त: कुतः · क्तवतु: कुतवान् · शतृ: कुवन् · स्य-शतृ: कोष्यन् · क्त्वा: कुत्वा · ल्यप्: प्रकुत्य · तुमुन्: कोतुम् · णमुल्: कावम् · क्तिन्: कुति · क्वसु: चुकुवान्
अर्थ: प्रयत्न करना, उद्योग करना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: प्रयत्ने
अंग्रेज़ी: to try, to strive, to make effort, to attempt
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | यतः | यतौ | यताः |
| द्वितीया | यतम् | यतौ | यतान् |
| तृतीया | यतेन | यताभ्याम् | यतैः |
| चतुर्थी | यताय | यताभ्याम् | यतेभ्यः |
| पञ्चमी | यतात् / यताद् | यताभ्याम् | यतेभ्यः |
| षष्ठी | यतस्य | यतयोः | यतानाम् |
| सप्तमी | यते | यतयोः | यतेषु |
| सम्बोधन | हे यत | हे यतौ | हे यताः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | यतते | यतेते | यतन्ते |
| मध्यम | यतसे | यतेथे | यतध्वे |
| उत्तम | यते | यतावहे | यतामहे |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): यतते · लिट् (आत्मने.): येते · लुट् (आत्मने.): यतिता · लृट् (आत्मने.): यतिष्यते · लोट् (आत्मने.): यतताम् · लङ् (आत्मने.): अयतत · विधिलिङ् (आत्मने.): यतेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): यतिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अयतिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अयतिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: यतन · ण्वुल्: यातकः · तृच्: यतिता · यत्: यत्यः · तव्य: यतितव्यः · अनीयर्: यतनीयः · क्त: यत्तः · क्तवतु: यत्तवान् · शानच्: यतमानः · क्त्वा: यतित्वा · ल्यप्: प्रयत्य · तुमुन्: यतितुम् · णमुल्: यातम् · घञ्: यातः · क्तिन्: यत्ति · क्वसु: येतिवान्
कौमि 📚 ➤ शब्द करना
संस्कृत: शब्दे
यत 📚 ➤ प्रयत्न करना, उद्योग करना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: प्रयत्ने
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| क् 📚 | सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें | |
| यत 📚 | नियंत्रित । नियमित । पाबंद | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड