॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: डु पृथ्वी
संस्कृत: भूमिः, ईषदर्थः, जुगुप्सा, पापम् · पर्याय: भू, भूमि, अचला, अनन्ता, रसा
व्युत्पत्ति: कु - डु त्रिभुज या सपाट आकृति की आधार-रेखा
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | कुः | कू | कवः |
| द्वितीया | कुम् | कू | कूः |
| तृतीया | क्वा | कुभ्याम् | कुभिः |
| चतुर्थी | कवे / क्वै | कुभ्याम् | कुभ्यः |
| पञ्चमी | कोः / क्वाः | कुभ्याम् | कुभ्यः |
| षष्ठी | कोः / क्वाः | क्वोः | कूनाम् |
| सप्तमी | कौ / क्वाम् | क्वोः | कुषु |
| सम्बोधन | हे को | हे कू | हे कवः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
अर्थ: चमकना, भाषण देना
संस्कृत: भाषायाम्
अंग्रेज़ी: to speak, to talk, to shine, to glow
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | लटतात् / लटताद् / लटतु / लाटयतात् / लाटयताद् / लाटयतु | लटताम् / लाटयताम् | लटन्तु / लाटयन्तु |
| मध्यम | लट / लटतात् / लटताद् / लाटय / लाटयतात् / लाटयताद् | लटतम् / लाटयतम् | लटत / लाटयत |
| उत्तम | लटानि / लाटयानि | लटाव / लाटयाव | लटाम / लाटयाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: लटति · लट् (आत्मने.): लाटयते · लिट्: ललाट · लिट् (आत्मने.): लाटयाञ्चक्रे · लुट्: लटिता · लुट् (आत्मने.): लाटयिता · लृट्: लटिष्यति · लृट् (आत्मने.): लाटयिष्यते · लोट्: लटतात् · लोट् (आत्मने.): लाटयताम् · लङ्: अलटत् · लङ् (आत्मने.): अलाटयत · विधिलिङ्: लटेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): लाटयेत · आशीर्लिङ्: लट्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): लाटयिषीष्ट · लुङ्: अलटीत् · लुङ् (आत्मने.): अलीलटत · लृङ्: अलटिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अलाटयिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: लटन · ण्वुल्: लाटकः · तृच्: लटिता · यत्: लाट्यः · ण्यत्: लाट्यः · तव्य: लटितव्यः · अनीयर्: लटनीयः · क्त: लटितः · क्तवतु: लटितवान् · शतृ: लटन् · स्य-शतृ: लटिष्यन् · शानच्: लाटयमानः · क्त्वा: लटित्वा · ल्यप्: प्रलट्य · तुमुन्: लटितुम् · णमुल्: लाटम् · घञ्: लाटः · क्तिन्: लट्टि · क्वसु: लेटिवान्
अर्थ: जाना
संस्कृत: गतौ
अंग्रेज़ी: to go
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | ऐयः | ऐयृताम् | ऐयरुः |
| मध्यम | ऐयः | ऐयृतम् | ऐयृत |
| उत्तम | ऐयरम् | ऐयृव | ऐयृम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: इयर्ति · लिट्: आर · लुट्: अर्ता · लृट्: अरिष्यति · लोट्: इयर्तु · लङ्: ऐयः · विधिलिङ्: इयृयात् · आशीर्लिङ्: अर्यात् · लुङ्: आरत् · लृङ्: आरिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अरण · ण्वुल्: आरकः · तृच्: अर्ता · यत्: अर्यः · ण्यत्: आर्यः · तव्य: अर्तव्यः · अनीयर्: अरणीयः · क्त: ऋतः · क्तवतु: ऋतवान् · शतृ: इयृच्छत्/इयृच्छद् · स्य-शतृ: अरिष्यन् · क्त्वा: ऋत्वा · ल्यप्: प्रार्त्य · तुमुन्: अर्तुम् · णमुल्: आरम् · घञ्: आरः · क्तिन्: ऋति · क्वसु: अरिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| कौ | कु (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: किम् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन | किम् (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन |
| लट | लट् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: लट् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन | लट (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
| ऐयः | ऋ धातु (जुहोत्यादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: ऋ धातु (जुहोत्यादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन |
कौ 📚 ➤ डु पृथ्वी
संस्कृत: भूमिः, ईषदर्थः, जुगुप्सा, पापम् · पर्याय: भू, भूमि, अचला, अनन्ता, रसा
लट 📚 ➤ चमकना, भाषण देना
संस्कृत: भाषायाम्
ऐयः 📚 ➤ जाना
संस्कृत: गतौ
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| कु 📚 | उप एक उपसर्ग जो संज्ञा के पहले लगकर विशेषण का काम देता है । जिस शब्द क… | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| लट् 📚 | (cf. √ रट्) cl. 1. P. लटति, ‘to be a child’ or ‘to cry’, Dhātup. ix, 1… | 🔵🟣 |
| ऐयः 📚 | सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| कु |
पृथ्वी के और नाम (२.१.३) — सर्वंसहा, वसुमती, वसुधा, उर्वी, वसुन्धरा, गोत्रा, पृथिवी, पृथ्वी |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| कौलटैय | लट + ऐयः | वृद्धि | वृद्धिरेचि (६.१.८८) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड