🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:56:47 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

क्वणः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

क्वणः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

क्वणः

अर्थ: शब्द करना

संस्कृत: शब्दे

अंग्रेज़ी: to sound

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. क्वण् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  2. क्वण (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — क्वण् (भ्वादिगण) · अर्थ: शब्द करना (शब्दे)

लङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअक्वणत् / अक्वणद्अक्वणताम्अक्वणन्
मध्यमअक्वणःअक्वणतम्अक्वणत
उत्तमअक्वणम्अक्वणावअक्वणाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: क्वणति · लिट्: चक्वाण · लुट्: क्वणिता · लृट्: क्वणिष्यति · लोट्: क्वणतात् · लङ्: अक्वणत् · विधिलिङ्: क्वणेत् · आशीर्लिङ्: क्वण्यात् · लुङ्: अक्वणीत् · लृङ्: अक्वणिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: क्वणन · ण्वुल्: क्वाणकः · तृच्: क्वणिता · ण्यत्: क्वाण्यः · तव्य: क्वणितव्यः · अनीयर्: क्वणनीयः · क्त: क्वणितः · क्तवतु: क्वणितवान् · शतृ: क्वणन् · स्य-शतृ: क्वणिष्यन् · क्त्वा: क्वणित्वा · ल्यप्: प्रक्वण्य · तुमुन्: क्वणितुम् · णमुल्: क्वाणम् · घञ्: क्वाणः · क्तिन्: क्वाण्टि · क्वसु: चक्वण्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — क्वण्
क्वण्
kvaṇ
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
📗 अमरकोश — पर्याय
ध्वनि (3.2.8) रण
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्वण् cl. 1. P. क्वणति (pr. p. क्वणत्), to sound, make any sound, tinkle, Amar.; Kathās. lxxxv, 25; Hit.; to hum (as a bee), Bhaṭṭ. vi, 84; (said of Kiṃnaras and Yātu-dhānas), Kum. i, 55 and Bhaṭṭ. (aor. 3. pl. अक्वाणिषुर्) : Caus. P. क्वणयति (pr. p. f. ˚यती), to cause to sound, make sound (as a musical instrument), blow (the flute), BhP. iii, 15, 21; x, 44, 13 and 16; to produce a sound with (instr.), iv, 24, 12; x, 60, 8.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (324,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्वण् {c1c} P. (क्वणति, क्वणित) 1 To sound (indistinctly), jingle, tinkle; इति घोषयतीव डिंडिमः करिणो हस्तिपकाहतः क्वणन् H. 2. 86; क्वणन्मणिनूपुरौ Amaru. 28; Rs. 3. 24; Me. 36. --2 To hum, warble (as bees &c.); sing indistinctly; Ku. 1. 54; U. 3. 24; Bk. 6. 84.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0433-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
क्वणःक्वण् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚
अन्य सम्भावना: क्वण (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

क्वणः 📚 ➤ शब्द करना
संस्कृत: शब्दे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
क्वण् 📚cl. 1. P. क्वणति (pr. p. क्वणत्), to sound, make any sound, tinkle, Am…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें