🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:22:48 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

क्वणम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

क्वणम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

क्वणम्

अर्थ: सामान्य शब्द

संस्कृत: भूषणध्वनिः, शब्दकरणम् · पर्याय: शिञ्जित, निक्वाण, निक्वण, क्वाण, क्वणन

व्युत्पत्ति: क्वण् + अप् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. क्वण (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  2. क्वण (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: क्वण् + अच्
  3. क्वण (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: क्वण् + अच्
  4. क्वण् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, उत्तम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — क्वण (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्वणःक्वणौक्वणाः
द्वितीयाक्वणम्क्वणौक्वणान्
तृतीयाक्वणेनक्वणाभ्याम्क्वणैः
चतुर्थीक्वणायक्वणाभ्याम्क्वणेभ्यः
पञ्चमीक्वणात् / क्वणाद्क्वणाभ्याम्क्वणेभ्यः
षष्ठीक्वणस्यक्वणयोःक्वणानाम्
सप्तमीक्वणेक्वणयोःक्वणेषु
सम्बोधनहे क्वणहे क्वणौहे क्वणाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — क्वण
क्वण
kvaṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
ध्वनि (3.2.8) रण
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
क्वण संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. वीणा का शब्द ।
२. घुँघरु का शब्द ।
२. ध्वनि । आवाज (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्वण m. the sound or tone of any musical instrument, L.
sound in general, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (324,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्वणः, क्वणनं, क्वणितं, क्वाणः 1 A sound in general. --2 The sound of any musical instrument. --नः A small earthen pot or boiler.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0433-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्वण अव्यक्तशब्दे भ्वा० पर० अक० सेट् । क्वणति अक्वाणीत्- अक्वणीत् चक्वाण । ज्वला० क्वणः क्वाणः । कणितम् । [] विलोलघण्टाक्वणितेन नागाः” रघुः “दुःसहा हि परिक्षिप्तः क्वणद्भिरलिगाथकैः” अक्वाणिषुश्च्युतोत्- साहाः” चक्वणाशङ्कितोयोद्धम्” “विभूषणानां क्वणित- ञ्च षट्पदः” भट्टिः “किञ्चित्कणाकिन्नरमध्युव स” कुमा० उगप्रादिपूर्वः वीणायाः शब्दे अमरः । णिच् क्वणयति ।
क्वण पु० क्वण--अप् । १ वीणायाः शब्दे, अमरः २ ध्वनिमात्रे हेमच० । कर्त्तरि अच् । ३ शब्दकारके त्रि०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2350-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्वण, शब्दे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वां-परं-अकं- सेट् ।) वकारयुक्तः । क्वणति वीणा । इति दुर्गा- दासः ॥
क्वणः, पुं, (क्वण् + भावे अप् ।) कणकणेति शब्द- विशेषः । इत्यमरटीकायां सारसुन्दरी ॥ वीणायाः शब्दः अन्यस्य च शब्दः । इति भरतः ॥ तत्प- र्य्यायः । णिक्वाणः २ निक्वणः ३ क्वाणः ४ क्वणनम् ५ । इत्यमरः । १ । ७ । २४ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-223-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
क्वणम्क्वण (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: क्वण् + अच्)
अन्य सम्भावना: क्वण (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: क्वण् + अच् | क्वण (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: क्वण् + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

क्वणम् 📚 ➤ सामान्य शब्द
संस्कृत: भूषणध्वनिः, शब्दकरणम् · पर्याय: शिञ्जित, निक्वाण, निक्वण, क्वाण, क्वणन

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
क्वण 📚वीणा का शब्द🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
क्वण
आभूषणों की झंकार (१.६.२६) — शिंजित, निक्वाण, निक्वण, क्वाण, क्वणन

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • क्वणम्: क्वण् + अच् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬