🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:57:06 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

क्वाणः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

क्वाणः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

क्वाणः

अर्थ: किसी भी वाद्ययन्त्र की ध्वनि

संस्कृत: भूषणध्वनिः · पर्याय: शिञ्जित, निक्वाण, निक्वण, क्वण, क्वणन

व्युत्पत्ति: क्वण् + घञ् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. क्वाण (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — क्वाण (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्वाणःक्वाणौक्वाणाः
द्वितीयाक्वाणम्क्वाणौक्वाणान्
तृतीयाक्वाणेनक्वाणाभ्याम्क्वाणैः
चतुर्थीक्वाणायक्वाणाभ्याम्क्वाणेभ्यः
पञ्चमीक्वाणात् / क्वाणाद्क्वाणाभ्याम्क्वाणेभ्यः
षष्ठीक्वाणस्यक्वाणयोःक्वाणानाम्
सप्तमीक्वाणेक्वाणयोःक्वाणेषु
सम्बोधनहे क्वाणहे क्वाणौहे क्वाणाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — क्वाण
क्वाण
kvāṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
आभूषणों की झंकार (1.6.26) शिंजित · निक्वाण · निक्वण · क्वण · क्वणन
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
क्वाण संज्ञा पुं॰ [सं॰] दे॰ क्वण (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्वाण1 m. sounding, sound (especially of a musical instrument), Sāh. 732, Sch.; Kathās. cxx, 106. [1] Correction submitted by Scott Rhodes on 20260625. Reference: https://github.com/sanskrit-lexicon/csl-corrections/issues/275.
क्वाण See √ क्वण्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (324,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्वणः, क्वणनं, क्वणितं, क्वाणः 1 A sound in general. --2 The sound of any musical instrument. --नः A small earthen pot or boiler.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0433-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्वाण पु० क्वण भावे घञ् । १ शब्दे उपनिप्रादिपूर्व्वकतु वीणा- याःशब्दे अमरः । ज्वला० कर्त्तरि ण । २ शब्दकर्त्तरि त्रि०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2350,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्वाणः, पुं, (क्वण् + भावे कर्म्मादिवाच्ये च यथायथं धञ् ।) क्वणः । इत्यमरः । १ । ७ । २४ ॥ [] (यथा, राजेन्द्रकर्णपूरे १७ ॥ “सञ्जाते त्वयि हारिहारवलयक्वाणं क्वणत्कङ्कणं चञ्चत्काञ्चनकाञ्चि सा भगवती नर्नर्त्ति वाग्देवता” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-223-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
क्वाणःक्वाण (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: क्वण् + घञ्)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

क्वाणः 📚 ➤ किसी भी वाद्ययन्त्र की ध्वनि
संस्कृत: भूषणध्वनिः · पर्याय: शिञ्जित, निक्वाण, निक्वण, क्वण, क्वणन

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
क्वाण 📚दे॰ 'क्वण' (को॰)🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
क्वाण
आभूषणों की झंकार (१.६.२६) — शिंजित, निक्वाण, निक्वण, क्वण, क्वणन

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • क्वाणः: क्वण् + घञ् — भाववाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬