॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: इच्छा करना
संस्कृत: काङ्क्षायाम्
अंग्रेज़ी: to wish, to desire
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अखटत् / अखटद् | अखटताम् | अखटन् |
| मध्यम | अखटः | अखटतम् | अखटत |
| उत्तम | अखटम् | अखटाव | अखटाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: खटति · लिट्: चखाट · लुट्: खटिता · लृट्: खटिष्यति · लोट्: खटतात् · लङ्: अखटत् · विधिलिङ्: खटेत् · आशीर्लिङ्: खट्यात् · लुङ्: अखटीत् · लृङ्: अखटिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: खटन · ण्वुल्: खाटकः · तृच्: खटिता · ण्यत्: खाट्यः · तव्य: खटितव्यः · अनीयर्: खटनीयः · क्त: खटितः · क्तवतु: खटितवान् · शतृ: खटन् · स्य-शतृ: खटिष्यन् · क्त्वा: खटित्वा · ल्यप्: प्रखट्य · तुमुन्: खटितुम् · णमुल्: खाटम् · घञ्: खाटः · क्तिन्: खट्टि · क्वसु: चखट्वान्
अर्थ: बिच्छू
संस्कृत: भ्रमरः · पर्याय: मधुव्रत, मधुकर, मधुलिह्, मधुप, द्विरेफ
व्युत्पत्ति: अल्+ इनि (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | अली | अलिनौ | अलिनः |
| द्वितीया | अलिनम् | अलिनौ | अलिनः |
| तृतीया | अलिना | अलिभ्याम् | अलिभिः |
| चतुर्थी | अलिने | अलिभ्याम् | अलिभ्यः |
| पञ्चमी | अलिनः | अलिभ्याम् | अलिभ्यः |
| षष्ठी | अलिनः | अलिनोः | अलिनाम् |
| सप्तमी | अलिनि | अलिनोः | अलिषु |
| सम्बोधन | हे अलिन् | हे अलिनौ | हे अलिनः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| खटम् | खट् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, उत्तम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚 अन्य सम्भावना: खट (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन | खट (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: खट् + अच् |
| अली | अलिन् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: अलि (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन | अलि (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन |
खटम् 📚 ➤ इच्छा करना
संस्कृत: काङ्क्षायाम्
अली 📚 ➤ बिच्छू
संस्कृत: भ्रमरः · पर्याय: मधुव्रत, मधुकर, मधुलिह्, मधुप, द्विरेफ
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| खट् 📚 | cl. 1. P. ˚टति, to desire, Dhātup | 🔵🟣 |
| अलिन् 📚 | m. ‘possessed of a sting’ (अल, q.v.), a (large black) bee, BhP. &c | 🔵🟣🟢 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| अलिन् |
बिच्छू (२.५.१५) — द्रुण, वृश्चिक भौंरे के और नाम (२.५.३२) — द्विरेफ, पुष्पलिह्, भृंग, षट्पद, भ्रमर |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| खटमली | खटम् + अली | हल्-अच् संयोग | — |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड