🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:21:28 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

खेयम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

खेयम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

खेयम्

अर्थ: खन् - क्यप्, इकारादेशः

संस्कृत: दुर्गादिपरितः खातम् · पर्याय: परिखा

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. खेय (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. खेय (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  3. खेय (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — खेय (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाखेयम्खेयेखेयानि
द्वितीयाखेयम्खेयेखेयानि
तृतीयाखेयेनखेयाभ्याम्खेयैः
चतुर्थीखेयायखेयाभ्याम्खेयेभ्यः
पञ्चमीखेयात् / खेयाद्खेयाभ्याम्खेयेभ्यः
षष्ठीखेयस्यखेययोःखेयानाम्
सप्तमीखेयेखेययोःखेयेषु
सम्बोधनहे खेयहे खेयेहे खेयानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — खेय
खेय
kheya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
किले के चारों ओर की खाई (1.10.29) परिखा
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
खेय वि॰ [सं॰] खोदने के योग्य । जो खोदा जा सके । [को॰] ।
खेय २ संज्ञा पुं॰
१. खंदक । खाई ।
२. पुल [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
खेय mfn. (Pāṇ. iii, 1, 111; Bhaṭṭ.) to be digged out, that can be digged, Nār. (Yājñ. ii, 156, Sch.), ĀpŚr. xv, 1, Sch.
खेय n. a ditch, L.
खेय See √ खन्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (337,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
खेय a. To be dug or excavated. --यं A ditch, moat.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0443-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
खेय त्रि० खन--कर्मणि यत् टेरेत् । १ खननीये २ परिखायां न० अमरः । ३ सेतुभेदे “सेतुश्च द्विरिधोज्ञेयः खेयो वन्ध्यस्तथैव च । तोयप्रवर्त्तनात् खेयः” मिता० नारदः । सेतुशब्दे विवृतिः । “नाऽखेयः सागरोऽप्यन्यस्तस्य सद्भृत्यशालिनः” भट्टिः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2479,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
खेयं, क्ली, (खन्यते इति । खनु विदारे + “ई च खनः ।” ३ । १ । १११ इति कर्म्मणि क्यप् ईकार- श्चान्तादेशः ।) परिखा । गडखाइ इति भाषा । इत्यमरः ॥ खननीयम् । इति व्याकरणम् ॥ (सेतु- भेदः । यथा मिताक्षराघृतनारदवचनम् । “सेतुश्च द्विविधो ज्ञेयः खेयो बन्ध्यस्तथैव च । तोयप्रवर्त्तनात् खेयः ।” इति ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-284-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
खेयम्खेय (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: खै + यत्)
अन्य सम्भावना: खेय (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन | खेय (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

खेयम् 📚 ➤ खन् - क्यप्, इकारादेशः
संस्कृत: दुर्गादिपरितः खातम् · पर्याय: परिखा

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
खेय 📚खोदने के योग्य । जो खोदा जा सके🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
खेय

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • खेयम्: खै + यत् — विध्यर्थक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें