🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:33:49 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

खेवः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

खेवः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

खेवः

अर्थ: (भाववाचक कृदन्त)

संस्कृत: सेवने

अंग्रेज़ी: to serve, to devote oneself, practise

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. खेव (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: खेव् + घञ्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — खेव (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाखेवःखेवौखेवाः
द्वितीयाखेवम्खेवौखेवान्
तृतीयाखेवेनखेवाभ्याम्खेवैः
चतुर्थीखेवायखेवाभ्याम्खेवेभ्यः
पञ्चमीखेवात् / खेवाद्खेवाभ्याम्खेवेभ्यः
षष्ठीखेवस्यखेवयोःखेवानाम्
सप्तमीखेवेखेवयोःखेवेषु
सम्बोधनहे खेवहे खेवौहे खेवाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — खेव् (भ्वादिगण) · अर्थ: (सेवने)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमखेवतेखेवेतेखेवन्ते
मध्यमखेवसेखेवेथेखेवध्वे
उत्तमखेवेखेवावहेखेवामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): खेवते · लिट् (आत्मने.): चिखेवे · लुट् (आत्मने.): खेविता · लृट् (आत्मने.): खेविष्यते · लोट् (आत्मने.): खेवताम् · लङ् (आत्मने.): अखेवत · विधिलिङ् (आत्मने.): खेवेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): खेविषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अखेविष्ट · लृङ् (आत्मने.): अखेविष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: खेवन · ण्वुल्: खेवकः · तृच्: खेविता · ण्यत्: खेव्यः · तव्य: खेवितव्यः · अनीयर्: खेवनीयः · क्त: खेवितः · क्तवतु: खेवितवान् · शानच्: खेवमानः · क्त्वा: खेवित्वा · ल्यप्: प्रखेव्य · तुमुन्: खेवितुम् · णमुल्: खेवम् · घञ्: खेवः · क्तिन्: खयूति · क्वसु: चिखेवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — खेव
खेव
kheva
🟠 शब्दसागर🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
खेव संज्ञा पुं॰ [देश॰] एक प्रकार की घास । विशेष—वर्षा ऋतु में पहला पानी पड़ते ही यह बहुत अधिकता से उगती है और इसे घोड़े बहुत प्रमन्नता से खाते हैं । इसे पलंजी या ऊसर की घास भी कहते हैं ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
खेव सेवने भ्वा० आ० सक० सेट् । खेवते अखेविष्ट ऋदित् अचि- खेवत् त ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2479,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
खेव, ऋ ङ सेवे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वां- आत्मं-सकं-सेट् ऋदित् ।) ऋ, अचिखेवत् । ङ, खेवते । इति दुर्गादासः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-284-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
खेवःखेव (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: खेव् + घञ् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

खेवः 📚 ➤ (भाववाचक कृदन्त)
संस्कृत: सेवने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
खेव 📚एक प्रकार की घास । विशेष—वर्षा ऋतु में पहला पानी पड़ते ही यह बहुत अधिक…🟠🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • खेवः: खेव् + घञ् — भाववाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें