🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:45:22 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गर्ज

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गर्ज

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गर्ज

अर्थ: शब्द करना, गरजना

संस्कृत: शब्दे

अंग्रेज़ी: to roar,to growl,to thunder

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. गर्ज् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. गृज् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  3. गर्ज (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  4. गर्ज (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: गर्ज् + अच्

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — गर्ज् (भ्वादिगण) · अर्थ: शब्द करना, गरजना (शब्दे)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमगर्जतात् / गर्जताद् / गर्जतुगर्जताम्गर्जन्तु
मध्यमगर्ज / गर्जतात् / गर्जताद्गर्जतम्गर्जत
उत्तमगर्जानिगर्जावगर्जाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: गर्जति · लिट्: जगर्ज · लुट्: गर्जिता · लृट्: गर्जिष्यति · लोट्: गर्जतात् · लङ्: अगर्जत् · विधिलिङ्: गर्जेत् · आशीर्लिङ्: गर्ज्यात् · लुङ्: अगर्जीत् · लृङ्: अगर्जिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: गर्जन · ण्वुल्: गर्जकः · तृच्: गर्जिता · ण्यत्: गर्ज्यः · तव्य: गर्जितव्यः · अनीयर्: गर्जनीयः · क्त: गर्जितः · क्तवतु: गर्जितवान् · शतृ: गर्जन् · स्य-शतृ: गर्जिष्यन् · क्त्वा: गर्जित्वा · ल्यप्: प्रगर्ज्य · तुमुन्: गर्जितुम् · णमुल्: गर्जम् · घञ्: गर्जः · क्तिन्: गर्क्ति · क्वसु: जगर्ज्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गर्ज्
गर्ज्
garj
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गर्ज् cl. 1. P. गर्जति (perf. जगर्ज, R.; aor. अगर्जीत्, Bhaṭṭ.; p. गर्जत्, or ˚जमान, MBh.; Pañcat. i, 23/24), to emit a deep or full sound, sound as distant thunder, roar, thunder, growl, MBh. &c.;
गर्ज् [cf. Lat. garrio; Old Germ. kurran, krago, kragil, krachōn, gellan, kallōn, kallari; Mod. Germ. quarren, girren.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (349,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गर्ज् {c1c} P., {c10c} U. (गर्जति, गर्जयति-ते, गर्जित) 1 To roar, growl; गर्जन् हरिः सांभसि शैलकुंजे Bk. 2. 9; 15. 21; रणे न गर्जंति वृथा हि शूराः Rām.; हृष्टो गर्जति चातिदर्पितबलो दुर्योधनो वा शिखी Mk. 5. 6. --2 To emit a deep or thundering sound, thunder; यदि गर्जति वारिधरो गर्जतु तन्नाम निष्ठुराः पुरुषाः Mk. 5. 32 (and in several other verses of the same Act); गर्जति शरदि न वर्षति वषति वर्षासु निःस्वनो मेघः Udb.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0453-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गर्जगर्ज् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: गृज् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन | गर्ज (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गर्ज 📚 ➤ शब्द करना, गरजना
संस्कृत: शब्दे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गर्ज् 📚cl. 1. P. गर्जति (perf. जगर्ज, R.; aor. अगर्जीत्, Bhaṭṭ.; p. गर्जत्, o…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें