🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:53:04 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गर्वय

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गर्वय

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गर्वय

अर्थ: अभिमान करना

संस्कृत: माने

अंग्रेज़ी: to boast, to be egoistic, to be proud

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. गर्व धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)
  2. गर्व् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — गर्व (चुरादिगण) · अर्थ: अभिमान करना (माने)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमगर्वतात् / गर्वताद् / गर्वतुगर्वताम्गर्वन्तु
मध्यमगर्व / गर्वतात् / गर्वताद्गर्वतम्गर्वत
उत्तमगर्वाणिगर्वावगर्वाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: गर्वति · लट् (आत्मने.): गर्वयते · लिट्: गर्वाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): गर्वयाञ्चक्रे · लुट्: गर्विता · लुट् (आत्मने.): गर्वयिता · लृट्: गर्विष्यति · लृट् (आत्मने.): गर्वयिष्यते · लोट्: गर्वतात् · लोट् (आत्मने.): गर्वयताम् · लङ्: अगर्वत् · लङ् (आत्मने.): अगर्वयत · विधिलिङ्: गर्वेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): गर्वयेत · आशीर्लिङ्: गर्व्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): गर्वयिषीष्ट · लुङ्: अगर्वीत् · लुङ् (आत्मने.): अजगर्वत · लृङ्: अगर्विष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अगर्वयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: गर्वण · ण्वुल्: गर्वकः · तृच्: गर्विता · यत्: गर्व्यः · तव्य: गर्वितव्यः · अनीयर्: गर्वणीयः · क्त: गर्वितः · क्तवतु: गर्वितवान् · शतृ: गर्वन् · स्य-शतृ: गर्विष्यन् · शानच्: गर्वयमाणः · क्त्वा: गर्वित्वा · ल्यप्: प्रगर्व्य · तुमुन्: गर्वितुम् · णमुल्: गर्वम् · घञ्: गर्वः · क्तिन्: गर्ति · क्वसु: गर्वाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गर्व्
गर्व्
garv
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
📗 अमरकोश — पर्याय
अहंकार के नाम (1.7.23) अभिमान · अहंकार
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गर्व् cl. 1. P. cl. 10. Ā. ˚र्वति, ˚र्वयते, to be or become proud or haughty, Dhātup.;
गर्व् [cf. Lith. garbē, ‘honour, glory’; Old Germ. gelban, gelf.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (350,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गर्व् {c1c} P. (गर्वति, गर्वित) To be proud or haughty; (used only in p. p. which is also supposed to be an adjective derived from गर्व); कोर्थान्प्राप्य न गर्वितः Pt. 1. 146.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0454-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गर्वयगर्व धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक) 📚
अन्य सम्भावना: गर्व् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गर्वय 📚 ➤ अभिमान करना
संस्कृत: माने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गर्व् 📚cl. 1. P. cl. 10. Ā. ˚र्वति, ˚र्वयते, to be or become proud or haughty…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें