🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:00:30 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गल्भम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गल्भम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गल्भम्

अर्थ: धैर्य रखना, साहस करना (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)

संस्कृत: धार्ष्ट्ये

अंग्रेज़ी: to be bold, to be confident, to show courage

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्यय — गल्भ् + णमुल् (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)
  2. गल्भ (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  3. गल्भ (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. गल्भ (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — गल्भ् (भ्वादिगण) · अर्थ: धैर्य रखना, साहस करना (धार्ष्ट्ये)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमगल्भतेगल्भेतेगल्भन्ते
मध्यमगल्भसेगल्भेथेगल्भध्वे
उत्तमगल्भेगल्भावहेगल्भामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): गल्भते · लिट् (आत्मने.): जगल्भे · लुट् (आत्मने.): गल्भिता · लृट् (आत्मने.): गल्भिष्यते · लोट् (आत्मने.): गल्भताम् · लङ् (आत्मने.): अगल्भत · विधिलिङ् (आत्मने.): गल्भेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): गल्भिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अगल्भिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अगल्भिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: गल्भन · ण्वुल्: गल्भकः · तृच्: गल्भिता · ण्यत्: गल्भ्यः · तव्य: गल्भितव्यः · अनीयर्: गल्भनीयः · क्त: गल्भितः · क्तवतु: गल्भितवान् · शानच्: गल्भमानः · क्त्वा: गल्भित्वा · ल्यप्: प्रगल्भ्य · तुमुन्: गल्भितुम् · णमुल्: गल्भम् · घञ्: गल्भः · क्तिन्: गल्ब्धि · क्वसु: जगल्भ्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गल्भ्
गल्भ्
galbh
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गल्भ् cl. 1. Ā. ˚ल्भते, to be bold or confident, Dhātup. x, 32;
गल्भ् [see अव- and प्र-√ गल्भ्; cf. √ गर्व्; cf. also Hib. galbha, ‘rigour, hardness’.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (351,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गल्भ् {c1c} A. (गल्भते, गल्भित) To be bold or confident.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0455-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गल्भम्अव्यय — गल्भ् + णमुल् (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय) 📚
अन्य सम्भावना: गल्भ (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन | गल्भ (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गल्भम् 📚 ➤ धैर्य रखना, साहस करना (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)
संस्कृत: धार्ष्ट्ये

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गल्भ् 📚cl. 1. Ā. ˚ल्भते, to be bold or confident, Dhātup. x, 32;🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • गल्भम्: गल्भ् + णमुल् — पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें