🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:30:02 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गालितः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गालितः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गालितः

अर्थ: क्त छाना हुआ

संस्कृत: स्रवणे

अंग्रेज़ी: to drip, to flow, to ooze out

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. गालित (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: गल् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — गालित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागालितःगालितौगालिताः
द्वितीयागालितम्गालितौगालितान्
तृतीयागालितेनगालिताभ्याम्गालितैः
चतुर्थीगालितायगालिताभ्याम्गालितेभ्यः
पञ्चमीगालितात् / गालिताद्गालिताभ्याम्गालितेभ्यः
षष्ठीगालितस्यगालितयोःगालितानाम्
सप्तमीगालितेगालितयोःगालितेषु
सम्बोधनहे गालितहे गालितौहे गालिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — गल् (चुरादिगण) · अर्थ: टपकना (स्रवणे)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमगालयतेगालयेतेगालयन्ते
मध्यमगालयसेगालयेथेगालयध्वे
उत्तमगालयेगालयावहेगालयामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): गालयते · लिट् (आत्मने.): गालयाञ्चक्रे · लुट् (आत्मने.): गालयिता · लृट् (आत्मने.): गालयिष्यते · लोट् (आत्मने.): गालयताम् · लङ् (आत्मने.): अगालयत · विधिलिङ् (आत्मने.): गालयेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): गालयिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अजीगलत · लृङ् (आत्मने.): अगालयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: गालन · ण्वुल्: गालकः · तृच्: गालयिता · यत्: गाल्यः · तव्य: गालयितव्यः · अनीयर्: गालनीयः · क्त: गालितः · क्तवतु: गालितवान् · शानच्: गालयमानः · क्त्वा: गालयित्वा · ल्यप्: प्रगाल्य · तुमुन्: गालयितुम् · णमुल्: गालम् · क्तिन्: गाल्ति · क्वसु: गालयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गालित
गालित
gālita
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गालित mfn. strained, Suśr. i
melted, iv, 7, 18.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (350,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गालित a. 1 Strained. --2 Distilled. --3 Melted, fused.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0458-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गालित त्रि० चु० गल--क्षारणे (गालान) कर्भणि क्त । कृतद्रवे “गालितस्य सुवर्णस्य षोडशांशेन सीसकम्” वैद्य । “तथा पचेत् यथाऽगालितमण्डश्चरुर्भवति” लालेसी पद्धतिः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2587,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गालितः, त्रि, (गल् + णिच् + कर्म्मणि क्तः ।) द्रवी- कृतः । गलान इति भाषा ॥ यथा, -- “गालितस्य सुवर्णस्य षोडशांशेन सीसकम् ॥” इति रत्नावली ॥ कृतगालनः । यथा । “तथा पचेत् यथा अगा- लितमण्डश्चरुर्भवति ।” इति कालेशिः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-327-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गालितःगालित (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: गल् + क्त 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गालितः 📚 ➤ क्त छाना हुआ
संस्कृत: स्रवणे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गालित 📚mfn. strained, Suśr. i🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • गालितः: गल् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें