🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:46:15 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गूढ

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गूढ

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गूढ

अर्थ: छिपाना, वस्त्रादि से ढकना

संस्कृत: संवरणे

अंग्रेज़ी: to cover, to hide, to clothe

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. गुह् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  2. गूढ (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: गुह् + क्त
  3. गूढ (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — गुह् (भ्वादिगण) · अर्थ: छिपाना, वस्त्रादि से ढकना (संवरणे)

लुङ् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअगूढ / अगूहिष्ट / अघुक्षतअगूहिषाताम् / अघुक्षाताम्अगूहिषत / अघुक्षन्त
मध्यमअगूढाः / अगूहिष्ठाः / अघुक्षथाःअगूहिषाथाम् / अघुक्षाथाम्अगूहिढ्वम् / अगूहिध्वम् / अघुक्षध्वम् / अघूढ्वम्
उत्तमअगूहिषि / अघुक्षिअगुह्वहि / अगूहिष्वहि / अघुक्षावहिअगूहिष्महि / अघुक्षामहि

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: गूहति · लट् (आत्मने.): गूहते · लिट्: जुगूह · लिट् (आत्मने.): जुगुहे · लुट्: गूहिता · लुट् (आत्मने.): गूहिता · लृट्: गूहिष्यति · लृट् (आत्मने.): गूहिष्यते · लोट्: गूहतात् · लोट् (आत्मने.): गूहताम् · लङ्: अगूहत् · लङ् (आत्मने.): अगूहत · विधिलिङ्: गूहेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): गूहेत · आशीर्लिङ्: गुह्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): गूहिषीष्ट · लुङ्: अगूहीत् · लुङ् (आत्मने.): अगूढ · लृङ्: अगूहिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अगूहिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: गूहन · ण्वुल्: गूहकः · तृच्: गोढा · ण्यत्: गोह्यः · तव्य: गोढव्यः · अनीयर्: गूहनीयः · क्त: गूढः · क्तवतु: गूढवान् · शतृ: गूहन् · स्य-शतृ: घोक्ष्यन् · शानच्: गूहमानः · क्त्वा: गूढ्वा · ल्यप्: प्रगुह्य · तुमुन्: गोढुम् · णमुल्: गूहम् · घञ्: गूहः · क्तिन्: गूढि · क्वसु: जुगुह्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गुह्
गुह्
guh
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
📗 अमरकोश — पर्याय
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. गुह् cl. 1. P. Ā. गूहति, ˚ते (cf. Pāṇ. vi, 4, 89; impf. अगूहत्, RV. ii, 24, 3; perf. जुगूह, Ragh. xiv; fut. गूहिष्यति, Bhaṭṭ. xvi, 41; aor. अगूहीत्, xv; Subj. 2. sg. घुक्षस् [vi] or Ved. गुहस् [RV. viii, 6, 17]; pr. p. P. गूहत्, iv, 51, 9; Ā. गूहमान, MBh. &c.; Pass. गुह्यमान, RV. iv, 58, 4; VS. ii, 17; aor. गुहमान, RV. iv, 1, 11; Ved. ind.p. गूढ्वी, vii, 80, 2) to cover, conceal, hide, keep secret, RV. &c.: Desid. जुघुक्षति (Pāṇ. vii, 2, 12; 3. du. जुगुक्षतस्, Pada-pāṭha जुघुक्ष्˚) to wish to conceal or hide away, RV. viii, 31, 7.
2. गुह् (only acc. गुहम् and instr. 1. गुहा) f. a hiding-place, RV. i, 67, 6.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (360,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गुह् {c1c} U. (गूहति-ते, जुगूह, जुगुहे, अगूहीत्, अगूहिष्ट, अगूढ, अघुक्षत्-त, गूहिष्यति-ते, घोक्ष्यति-ते, गूहितुं, गोढुं, गूढ) 1 To cover, hide, conceal, keep secret; गुह्यं च गूहति गुणान् प्रकटीकरोति Bh. 2. 72; गूहेत्कूर्म इवांगानि Ms. 7. 105; R. 14. 49; Bk. 16. 41. --2 To cover with clothes.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0464-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गूढगुह् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚
अन्य सम्भावना: गूढ (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: गुह् + क्त | गूढ (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गूढ 📚 ➤ छिपाना, वस्त्रादि से ढकना
संस्कृत: संवरणे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गुह् 📚cl. 1. P. Ā. गूहति, ˚ते (cf. Pāṇ. vi, 4, 89; impf. अगूहत्, RV. ii, 2…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें