🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:50:04 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गेयम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गेयम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गेयम्

अर्थ: गायक, गाने वाला

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. गेय (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  2. गेय (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. गेय (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — गेय (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागेयःगेयौगेयाः
द्वितीयागेयम्गेयौगेयान्
तृतीयागेयेनगेयाभ्याम्गेयैः
चतुर्थीगेयायगेयाभ्याम्गेयेभ्यः
पञ्चमीगेयात् / गेयाद्गेयाभ्याम्गेयेभ्यः
षष्ठीगेयस्यगेययोःगेयानाम्
सप्तमीगेयेगेययोःगेयेषु
सम्बोधनहे गेयहे गेयौहे गेयाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गेय
गेय
geya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गेय वि॰ [सं॰] गाने के योग्य । गाने के लायक । कीर्तन करने के योग्य ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गेय &c. See √ गै.
गेय mfn. (Pāṇ. iii, 1, 97, Kāś.) to be sung, being sung or praised in song, Lāṭy.; Hariv.; Pāṇ. iii, 4, 68; BhP. x
singing, singer of (gen.), Pāṇ. iii, 4, 68
गेय n. a song, singing, MBh.; R.; Megh. &c. (said of the flies' humming, Pañcat. i, 15, 8/9)
cf. आशीर्-, प्रातर्-.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (363,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गेय pot. p. [गै कर्तरि नि˚ यत्] 1 A singer, one who sings; गेयो माणवकः साम्नां P. III. 4. 68 Sk. --2 To be sung. --यं A song, singing, also the art of singing; गेये केन विनीतौ वां R. 15. 69; Me. 86; अनंता वाङ्मयस्याहो गेयस्येव विचित्रता Śi. 2. 72.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0467-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गेय त्रि० गै--कर्त्तरि नि० यत् । १ गायके “गेयो माणवकः साम्नाम्” सि० कौ० कर्मणि यत् । २ गातव्ये त्रि० “अरण्ये गेयं साम” भावे यत् । ३ गीतौ न० “गेये केन विनीतं वाम्” रघुः । “वर्णैः कतिपयैरेव ग्रथितस्य स्वरैरिव । अनन्ता वाङ्पयस्येह गेयस्येव विचित्रता” माघः
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2679,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गेयं, क्ली, (गै + “अचो यत् ।” ३ । १ । ९७ । इति यत् । “ईद्यति ।” ६ । ४ । ६५ । इति आत ईत्वम् । ततो गुणश्च । गीतम् । इति मेदिनी । गे । २० ॥ (यथा, माघे । २ । ७२ । “वर्णैः कतिपयैरेव ग्रथितस्य स्वरैरिव । अनन्ता वाङ्मस्याहो गेयस्येव विचित्रता ॥”)
गेयः, त्रि, (गै + यत् । तत आत ईत्वम् ।) गातव्यः । गायनः । इति मेदिनी । गे । २० ॥ (यथा हरि- वंशे हरिवंशपर्व्वणि । ५० । ४१ । “इमे त्वां मुनयः सप्त सहिता मुनिमण्डलैः । स्तुवन्ति देवदिव्याभिर्गेयाभिर्गीर्भिरञ्जसा ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-352-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "गेय" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गेयम्गेय (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: गा + यत्)
अन्य सम्भावना: गेय (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | गेय (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गेयम् 📚 ➤ गायक, गाने वाला

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गेय 📚गाने के योग्य । गाने के लायक । कीर्तन करने के योग्य🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • गेयम्: गा + यत् — विध्यर्थक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें