🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:21:28 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गोचर्म

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गोचर्म

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गोचर्म

अर्थ: गोचर्म

व्युत्पत्ति: गो-चर्मन्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. गोचर्मन् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. गोचर्मन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. गोचर्मन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — गोचर्मन् (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागोचर्मगोचर्मणीगोचर्माणि
द्वितीयागोचर्मगोचर्मणीगोचर्माणि
तृतीयागोचर्मणागोचर्मभ्याम्गोचर्मभिः
चतुर्थीगोचर्मणेगोचर्मभ्याम्गोचर्मभ्यः
पञ्चमीगोचर्मणःगोचर्मभ्याम्गोचर्मभ्यः
षष्ठीगोचर्मणःगोचर्मणोःगोचर्मणाम्
सप्तमीगोचर्मणिगोचर्मणोःगोचर्मसु
सम्बोधनहे गोचर्मन् / हे गोचर्महे गोचर्मणीहे गोचर्माणि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गोचर्मन्
गोचर्मन्
gocarman
🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गो—चर्मन् n. an ox-hide, cow's hide, MBh. xiii, 1228
a particular measure of surface (a place large enough for the range of 100 cows, one bull, and their calves, Gṛhyās.; or a place ten times as large, Parāś. xii; a place 300 feet long by 10 broad, W.; or a place 30 Daṇḍas long by 1 Daṇḍa and 7 Hastas broad, Bṛhasp. [MBh. xiii, 3121, Sch.]; it is also defined as an extent of land sufficient to support a man for a year, Viṣṇ. v, 181 ff.; originally probably a piece of land large enough to be encompassed by straps of leather from a cow's hide, cf. ŚBr. i, 2, 5, 2), MBh. xiii, 3121; Hcat. i, 3, 864 ff.; ii, 1; BṛNārP. xxxiv, 43.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (364,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोचर्म्मन् न० ६ त० । १ गवां चर्मणि, गोचर्म च स्तम्भने आसनतया विहितम् यथाह समयाचारतन्त्रे २ पटले “मेषासनं तु वश्यार्थमाकृष्टौ व्याघ्रचर्म च । शान्तौ मृगाजिनं शस्तं मोक्षार्णं व्याघ्रचर्म च । गोचर्म स्तम्भने देवि! मोहने वाजिचर्म च” । “सप्तहस्तेन दण्डेन त्रिंशद्दण्डैर्निवर्त्तनम् । दश तान्येव गोचर्म ब्राह्मणेभ्यो ददाति यः” इति २ वृहस्पत्युक्ते “दश- हस्तेन वंशेन दशवंशान् समन्ततः । पञ्च चाभ्यधिकान् दद्यादेतद्गीचर्म चोच्यते” इति ३ वशिष्ठोक्ते च भूमान- भेदे “अपि गोचर्म्ममात्रेण भूमिदानेन पूयते” भा० आनु० ६२ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2695,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गोचर्मगोचर्मन् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: गोचर्मन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | गोचर्मन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गोचर्म 📚 ➤ गोचर्म

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गोचर्मन् 📚n. an ox-hide, cow's hide, MBh. xiii, 1228🔵🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • गोचर्मन् = गो + चर्मन् तत्पुरुष (सम्भावित)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬