🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:42:16 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गोदंती

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गोदम्+ती

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गोदम्

अर्थ: खेलना (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)

संस्कृत: क्रीडायाम् एव

अंग्रेज़ी: to leap, to jump

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्यय — गुद् + णमुल् (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)
  2. गोद (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: गुद् + घञ्

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — गुद् (भ्वादिगण) · अर्थ: खेलना (क्रीडायाम् एव)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमगोदतेगोदेतेगोदन्ते
मध्यमगोदसेगोदेथेगोदध्वे
उत्तमगोदेगोदावहेगोदामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): गोदते · लिट् (आत्मने.): जुगुदे · लुट् (आत्मने.): गोदिता · लृट् (आत्मने.): गोदिष्यते · लोट् (आत्मने.): गोदताम् · लङ् (आत्मने.): अगोदत · विधिलिङ् (आत्मने.): गोदेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): गोदिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अगोदिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अगोदिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: गोदन · ण्वुल्: गोदकः · तृच्: गोदिता · ण्यत्: गोद्यः · तव्य: गोदितव्यः · अनीयर्: गोदनीयः · क्त: गुदितः · क्तवतु: गुदितवान् · शानच्: गोदमानः · क्त्वा: गुदित्वा · ल्यप्: प्रगुद्य · तुमुन्: गोदितुम् · णमुल्: गोदम् · घञ्: गोदः · क्तिन्: गुत्ति · क्वसु: जुगुद्वान्

ती

अर्थ: जाना (भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त)

संस्कृत: गतौ

अंग्रेज़ी: to go

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. ति (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: अय् + क्तिन्
  2. ति (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: अय् + क्तिन्
  3. ति (स्त्री.) — सम्बोधन, द्विवचन · कृदन्त: अय् + क्तिन्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — ति (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातिःतीतयः
द्वितीयातिम्तीतीः
तृतीयात्यातिभ्याम्तिभिः
चतुर्थीतये / त्यैतिभ्याम्तिभ्यः
पञ्चमीतेः / त्याःतिभ्याम्तिभ्यः
षष्ठीतेः / त्याःत्योःतीनाम्
सप्तमीतौ / त्याम्त्योःतिषु
सम्बोधनहे तेहे तीहे तयः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — अय् (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना (गतौ)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअयतेअयेतेअयन्ते
मध्यमअयसेअयेथेअयध्वे
उत्तमअयेअयावहेअयामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): अयते · लिट् (आत्मने.): अयाञ्चक्रे · लुट् (आत्मने.): अयिता · लृट् (आत्मने.): अयिष्यते · लोट् (आत्मने.): अयताम् · लङ् (आत्मने.): आयत · विधिलिङ् (आत्मने.): अयेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): अयिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): आयिष्ट · लृङ् (आत्मने.): आयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अयन · ण्वुल्: आयकः · तृच्: अयिता · ण्यत्: आय्यः · तव्य: अयितव्यः · अनीयर्: अयनीयः · क्त: अयितः · क्तवतु: अयितवान् · शानच्: अयमानः · क्त्वा: अयित्वा · ल्यप्: प्लाय्य · तुमुन्: अयितुम् · णमुल्: आयम् · घञ्: आयः · क्तिन्: ति · क्वसु: अयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गुद्
गुद्
gud
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
📗 अमरकोश — पर्याय
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गुद् cl. 1. Ā. गोदते, to play, sport, Dhātup. ii, 23 (cf. √ गूर्द्, गुध्.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (358,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गुद् {c1c} A. (गोदते, गुदित) To play.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0462-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गोदम्अव्यय — गुद् + णमुल् (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय) 📚
अन्य सम्भावना: गोद (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: गुद् + घञ्
तीति (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: अय् + क्तिन् 📚
अन्य सम्भावना: ति (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: अय् + क्तिन् | ति (स्त्री.) — सम्बोधन, द्विवचन · कृदन्त: अय् + क्तिन्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गोदम् 📚 ➤ खेलना (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)
संस्कृत: क्रीडायाम् एव

ती 📚 ➤ जाना (भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त)
संस्कृत: गतौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गुद् 📚cl. 1. Ā. गोदते, to play, sport, Dhātup. ii, 23 (cf. √ गूर्द्, गुध्.)🔵🟣
ति 📚पु वि॰ वह । ति न नगरि ना नागरी, प्रति पद हंसक हीन ।—केशव (शब्द॰)🟠🔵🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
गोदंतीगोदम् + तीअनुस्वार मोऽनुस्वारः (८.३.२३)

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • गोदम्: गुद् + णमुल् — पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय
  • ती: अय् + क्तिन् — भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬