🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:42:59 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गोधि

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गोधि

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गोधि

अर्थ: क्रोध करना

संस्कृत: रोषे

अंग्रेज़ी: to be angry

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. गुध् धातु (क्र्यादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  2. गुध् धातु (दिवादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — गुध् (क्र्यादिगण) · अर्थ: क्रोध करना (रोषे)

लुङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअगोधीत् / अगोधीद्अगोधिष्टाम्अगोधिषुः
मध्यमअगोधीःअगोधिष्टम्अगोधिष्ट
उत्तमअगोधिषम्अगोधिष्वअगोधिष्म

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: गुध्नाति · लिट्: जुगोध · लुट्: गोधिता · लृट्: गोधिष्यति · लोट्: गुध्नातु · लङ्: अगुध्नात् · विधिलिङ्: गुध्नीयात् · आशीर्लिङ्: गुध्यात् · लुङ्: अगोधीत् · लृङ्: अगोधिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: गोधन · ण्वुल्: गोधकः · तृच्: गोधिता · ण्यत्: गोध्यः · तव्य: गोधितव्यः · अनीयर्: गोधनीयः · क्त: गुधितः · क्तवतु: गुधितवान् · शतृ: गुध्नन् · स्य-शतृ: गोधिष्यन् · क्त्वा: गुधित्वा · ल्यप्: प्रगुध्य · तुमुन्: गोधितुम् · णमुल्: गोधम् · घञ्: गोधः · क्तिन्: गुद्धि · क्वसु: जुगुध्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गुध्
गुध्
gudh
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गुध् cl. 4. P. ˚ध्यति (ind.p. गुधित्वा, Pāṇ. i, 2, 7; see उप-गुध), to wrap up, envelop, cover, clothe (cf. √ गुण्ठ्), Dhātup. xxvi, 13 : cl. 9. P. ˚ध्नाति, to be angry, xxxi, 45: cl. 1. Ā. गोधते, to play, sport (cf. √ गूर्द्, गुद्), ii, 23;
गुध् [cf. Gk. κεύθω; Old Germ. hūt; Germ. haut; Angl.Sax. hyde, hyd; Lat. cutis ?]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (358,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गुध् {vI.v} {c4c} P. (गुध्यति, गुधित) To wrap up, cover, envelop, clothe. {vII.v} {c9c} P. (गुध्नाति) To be angry. {vIII.v} {c1c} A. (गोधते) To play, sport.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0462-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गोधिगुध् धातु (क्र्यादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚
अन्य सम्भावना: गुध् धातु (दिवादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गोधि 📚 ➤ क्रोध करना
संस्कृत: रोषे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गुध् 📚cl. 4. P. ˚ध्यति (ind.p. गुधित्वा, Pāṇ. i, 2, 7; see उप-गुध), to wrap …🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें