🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:09:46 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गोमः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गोमः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गोमः

अर्थ: लेपना, पोतना (कर्तृवाचक कृदन्त)

संस्कृत: उपलेपने

अंग्रेज़ी: to coat, to put a layer

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. गोम (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: गोम + अच्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — गोम (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागोमःगोमौगोमाः
द्वितीयागोमम्गोमौगोमान्
तृतीयागोमेनगोमाभ्याम्गोमैः
चतुर्थीगोमायगोमाभ्याम्गोमेभ्यः
पञ्चमीगोमात् / गोमाद्गोमाभ्याम्गोमेभ्यः
षष्ठीगोमस्यगोमयोःगोमानाम्
सप्तमीगोमेगोमयोःगोमेषु
सम्बोधनहे गोमहे गोमौहे गोमाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — गोम (चुरादिगण) · अर्थ: लेपना, पोतना (उपलेपने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमगोमयतिगोमयतःगोमयन्ति
मध्यमगोमयसिगोमयथःगोमयथ
उत्तमगोमयामिगोमयावःगोमयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: गोमयति · लट् (आत्मने.): गोमयते · लिट्: गोमयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): गोमयाञ्चक्रे · लुट्: गोमयिता · लुट् (आत्मने.): गोमयिता · लृट्: गोमयिष्यति · लृट् (आत्मने.): गोमयिष्यते · लोट्: गोमयतात् · लोट् (आत्मने.): गोमयताम् · लङ्: अगोमयत् · लङ् (आत्मने.): अगोमयत · विधिलिङ्: गोमयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): गोमयेत · आशीर्लिङ्: गोम्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): गोमयिषीष्ट · लुङ्: अजुगोमत् · लुङ् (आत्मने.): अजुगोमत · लृङ्: अगोमयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अगोमयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: गोमन · ण्वुल्: गोमकः · तृच्: गोमयिता · यत्: गोम्यः · तव्य: गोमयितव्यः · अनीयर्: गोमनीयः · क्त: गोमितः · क्तवतु: गोमितवान् · शतृ: गोमयन् · स्य-शतृ: गोमयिष्यन् · शानच्: गोमयमानः · क्त्वा: गोमयित्वा · ल्यप्: प्रगोम्य · तुमुन्: गोमयितुम् · णमुल्: गोमम् · क्तिन्: गोन्ति · क्वसु: गोमयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गोम
गोम
goma
🟠 शब्दसागर🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गोम संज्ञा स्त्री॰ [देश॰]
१. घोड़ों की एक भँवरी जो नाभि से ऊपर छाती की ओर रहती है । इसे लोग बहुत खराब समझते हैं ।
२. पृथ्वी । धरती । (डिं॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोम लेपने अद० चुरा० उभ० सक० सेट । गोमयति--ते अजुगोमत् त ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2713,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोम, त् क लेपने । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (अदन्त- चुरां-परं-सकं-सेट् ।) अजुगोमद्गोमयेन स्थानं चेटी । इति दुर्गादासः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-360-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "गोम" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गोमःगोम (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: गोम + अच् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गोमः 📚 ➤ लेपना, पोतना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: उपलेपने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गोम 📚घोड़ों की एक भँवरी जो नाभि से ऊपर छाती की ओर रहती है । इसे लोग बहुत खर…🟠🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • गोमः: गोम + अच् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें