🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:06:33 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गोष्टि

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गोष्टि

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गोष्टि

अर्थ: बटोरना, एकत्र करना, ढेर लगाना, ढेर करना

संस्कृत: सङ्घाते

अंग्रेज़ी: to assemble,to collect,to pile up

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. गोष्ट् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — गोष्ट् (भ्वादिगण) · अर्थ: बटोरना, एकत्र करना, ढेर लगाना, ढेर करना (सङ्घाते)

लुङ् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअगोष्टिष्टअगोष्टिषाताम्अगोष्टिषत
मध्यमअगोष्टिष्ठाःअगोष्टिषाथाम्अगोष्टिध्वम्
उत्तमअगोष्टिषिअगोष्टिष्वहिअगोष्टिष्महि

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): गोष्टते · लिट् (आत्मने.): जुगोष्टे · लुट् (आत्मने.): गोष्टिता · लृट् (आत्मने.): गोष्टिष्यते · लोट् (आत्मने.): गोष्टताम् · लङ् (आत्मने.): अगोष्टत · विधिलिङ् (आत्मने.): गोष्टेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): गोष्टिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अगोष्टिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अगोष्टिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: गोष्टन · ण्वुल्: गोष्टकः · तृच्: गोष्टिता · ण्यत्: गोष्ट्यः · तव्य: गोष्टितव्यः · अनीयर्: गोष्टनीयः · क्त: गोष्टितः · क्तवतु: गोष्टितवान् · शानच्: गोष्टमानः · क्त्वा: गोष्टित्वा · ल्यप्: प्रगोष्ट्य · तुमुन्: गोष्टितुम् · णमुल्: गोष्टम् · घञ्: गोष्टः · क्तिन्: गोष्टि · क्वसु: जुगोष्ट्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गोष्ट
गोष्ट
goṣṭa
ⓘ "गोष्ट्" ठीक इसी रूप में नहीं मिला — निकटतम शब्द दिखाया गया है।
🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गो—ष्ट for 2. -ष्ठ, q.v.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (367,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोष्ट संघाते भ्वा० आत्म० अक० सेट् । गोष्टते अगोष्टिष्ट । जुगाष्टे ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2725,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोष्ट, ङ संघाते । इति कविकल्पद्रुमः (भ्वां- आत्मं-सकं-सेट् ।) सङ्घातो राशीकरणम् । ङ, गोष्टते धान्यं लोकः । इति दुर्गादासः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-366-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "गोष्ट्" आता है (2)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गोष्टिगोष्ट् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गोष्टि 📚 ➤ बटोरना, एकत्र करना, ढेर लगाना, ढेर करना
संस्कृत: सङ्घाते

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गोष्ट् 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬