🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 06:27:16 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

ग्रन्थति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

ग्रन्थति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

ग्रन्थति

अर्थ: बांधना, गांठ लगाना

संस्कृत: बन्धने

अंग्रेज़ी: to tie, to bind

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. ग्रन्थ् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. ग्रन्थता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: ग्रन्थ + तल् (भाववाचक)
  3. ग्रन्थत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ग्रन्थ् + शतृ
  4. ग्रन्थत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ग्रन्थ् + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — ग्रन्थ् (चुरादिगण) · अर्थ: बांधना, गांठ लगाना (बन्धने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमग्रन्थति / ग्रन्थयतिग्रन्थतः / ग्रन्थयतःग्रन्थन्ति / ग्रन्थयन्ति
मध्यमग्रन्थयसि / ग्रन्थसिग्रन्थथः / ग्रन्थयथःग्रन्थथ / ग्रन्थयथ
उत्तमग्रन्थयामि / ग्रन्थामिग्रन्थयावः / ग्रन्थावःग्रन्थयामः / ग्रन्थामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: ग्रन्थति · लट् (आत्मने.): ग्रन्थयते · लिट्: ग्रन्थयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): ग्रन्थयाञ्चक्रे · लुट्: ग्रन्थयिता · लुट् (आत्मने.): ग्रन्थयिता · लृट्: ग्रन्थयिष्यति · लृट् (आत्मने.): ग्रन्थयिष्यते · लोट्: ग्रन्थतात् · लोट् (आत्मने.): ग्रन्थयताम् · लङ्: अग्रन्थत् · लङ् (आत्मने.): अग्रन्थयत · विधिलिङ्: ग्रन्थयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): ग्रन्थयेत · आशीर्लिङ्: ग्रथ्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): ग्रन्थयिषीष्ट · लुङ्: अग्रन्थीत् · लुङ् (आत्मने.): अजग्रन्थत · लृङ्: अग्रन्थयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अग्रन्थयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: ग्रन्थन · ण्वुल्: ग्रन्थकः · तृच्: ग्रन्थिता · यत्: ग्रन्थ्यः · ण्यत्: ग्रन्थ्यः · तव्य: ग्रन्थितव्यः · अनीयर्: ग्रन्थनीयः · क्त: ग्रथितः · क्तवतु: ग्रथितवान् · शतृ: ग्रन्थन् · स्य-शतृ: ग्रन्थिष्यन् · शानच्: ग्रन्थयमानः · क्त्वा: ग्रथित्वा · ल्यप्: प्रग्रथ्य · तुमुन्: ग्रन्थितुम् · णमुल्: ग्रन्थम् · घञ्: ग्रन्थः · क्तिन्: ग्रत्ति · क्वसु: ग्रेथिवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
ग्रन्थतिग्रन्थ् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: ग्रन्थता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: ग्रन्थ + तल् (भाववाचक) | ग्रन्थत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ग्रन्थ् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

ग्रन्थति ➤ बांधना, गांठ लगाना
संस्कृत: बन्धने

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें