🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:26:26 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

घघोलना

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

घघ+उल-+ना

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

घघ

अर्थ: हसना, अहसास करना

संस्कृत: हसने

अंग्रेज़ी: to laugh, to tease

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. घघ् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. घघ (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: घघ् + अच्
  3. घघ (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: घघ् + अच्

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — घघ् (भ्वादिगण) · अर्थ: हसना, अहसास करना (हसने)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमघघतात् / घघताद् / घघतुघघताम्घघन्तु
मध्यमघघ / घघतात् / घघताद्घघतम्घघत
उत्तमघघानिघघावघघाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: घघति · लिट्: जघाघ · लुट्: घघिता · लृट्: घघिष्यति · लोट्: घघतात् · लङ्: अघघत् · विधिलिङ्: घघेत् · आशीर्लिङ्: घघ्यात् · लुङ्: अघघीत् · लृङ्: अघघिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: घघन · ण्वुल्: घाघकः · तृच्: घघिता · ण्यत्: घाघ्यः · तव्य: घघितव्यः · अनीयर्: घघनीयः · क्त: घघितः · क्तवतु: घघितवान् · शतृ: घघन् · स्य-शतृ: घघिष्यन् · क्त्वा: घघित्वा · ल्यप्: प्रघघ्य · तुमुन्: घघितुम् · णमुल्: घाघम् · घञ्: घाघः · क्तिन्: घग्धि · क्वसु: जघघ्वान्

ना

अर्थ: नहीं, न

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्ययम्
  2. नृ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. ना (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  4. ना (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  5. नस् (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  6. ना (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन
  7. ना (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — घघ्
घघ्
ghagh
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
घघघघ् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: घघ (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: घघ् + अच् | घघ (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: घघ् + अच्
उल-नासमास: उल + ना तत्पुरुष (सम्भावित)
अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: अव्ययम् 📚
अन्य सम्भावना: नृ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | ना (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

घघ 📚 ➤ हसना, अहसास करना
संस्कृत: हसने

उलना 📚उल 📚ना ➤ उल + ना (नहीं, न)

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
घघ् 📚See √ घग्घ्🔵
उल 📚m. a kind of wild animal, AV. xii, 1, 49; VS.; MaitrS🔵🟣🟢🟤
ना 📚एक शब्द जिसका प्रयोग अस्वीकृति या निषेध सूचित करने के लिये होता है । न…🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
घघोलनाघघ + उलगुण आद्गुणः (६.१.८७)

❖ समासः

  • उल-ना = उल + ना तत्पुरुष (सम्भावित)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬