🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:57:33 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

घण्टी

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

घण्टी

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

घण्टी

अर्थ: चमकना, प्रकाशित होना, शब्द करना, बोलना (भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त)

संस्कृत: भाषायाम्

अंग्रेज़ी: to speak, to talk, to shine, to glow

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. घण्टि (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: घण्ट् + क्तिन्
  2. घण्टि (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: घण्ट् + क्तिन्
  3. घण्टी (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. घण्टिन् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  5. घण्टि (स्त्री.) — सम्बोधन, द्विवचन · कृदन्त: घण्ट् + क्तिन्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — घण्टि (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाघण्टिःघण्टीघण्टयः
द्वितीयाघण्टिम्घण्टीघण्टीः
तृतीयाघण्ट्याघण्टिभ्याम्घण्टिभिः
चतुर्थीघण्टये / घण्ट्यैघण्टिभ्याम्घण्टिभ्यः
पञ्चमीघण्टेः / घण्ट्याःघण्टिभ्याम्घण्टिभ्यः
षष्ठीघण्टेः / घण्ट्याःघण्ट्योःघण्टीनाम्
सप्तमीघण्टौ / घण्ट्याम्घण्ट्योःघण्टिषु
सम्बोधनहे घण्टेहे घण्टीहे घण्टयः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — घण्ट् (चुरादिगण) · अर्थ: चमकना, प्रकाशित होना, शब्द करना, बोलना (भाषायाम्)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमघण्टति / घण्टयतिघण्टतः / घण्टयतःघण्टन्ति / घण्टयन्ति
मध्यमघण्टयसि / घण्टसिघण्टथः / घण्टयथःघण्टथ / घण्टयथ
उत्तमघण्टयामि / घण्टामिघण्टयावः / घण्टावःघण्टयामः / घण्टामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: घण्टति · लट् (आत्मने.): घण्टयते · लिट्: घण्टयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): घण्टयाञ्चक्रे · लुट्: घण्टयिता · लुट् (आत्मने.): घण्टयिता · लृट्: घण्टयिष्यति · लृट् (आत्मने.): घण्टयिष्यते · लोट्: घण्टतात् · लोट् (आत्मने.): घण्टयताम् · लङ्: अघण्टत् · लङ् (आत्मने.): अघण्टयत · विधिलिङ्: घण्टयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): घण्टयेत · आशीर्लिङ्: घण्ट्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): घण्टयिषीष्ट · लुङ्: अघण्टीत् · लुङ् (आत्मने.): अजघण्टत · लृङ्: अघण्टयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अघण्टयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: घण्टन · ण्वुल्: घण्टकः · तृच्: घण्टिता · यत्: घण्ट्यः · ण्यत्: घण्ट्यः · तव्य: घण्टितव्यः · अनीयर्: घण्टनीयः · क्त: घण्टितः · क्तवतु: घण्टितवान् · शतृ: घण्टन् · स्य-शतृ: घण्टिष्यन् · शानच्: घण्टयमानः · क्त्वा: घण्टित्वा · ल्यप्: प्रघण्ट्य · तुमुन्: घण्टितुम् · णमुल्: घण्टम् · घञ्: घण्टः · क्तिन्: घण्टि · क्वसु: जघण्ट्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — घण्टि
घण्टि
ghaṇṭi
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घण्टि in comp. for ˚टिन्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (376,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
घण्टीघण्टि (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: घण्ट् + क्तिन् 📚
अन्य सम्भावना: घण्टि (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: घण्ट् + क्तिन् | घण्टी (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

घण्टी 📚 ➤ चमकना, प्रकाशित होना, शब्द करना, बोलना (भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त)
संस्कृत: भाषायाम्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
घण्टि 📚in comp. for ˚टिन्🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • घण्टी: घण्ट् + क्तिन् — भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें