🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:17:46 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

घसखोर

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

घस-+खोर

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

खोर

अर्थ: लंगड़ाना

संस्कृत: गतिप्रतिघाते

अंग्रेज़ी: to limp

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. खोर् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. खोर (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. खोर (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — खोर् (भ्वादिगण) · अर्थ: लंगड़ाना (गतिप्रतिघाते)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमखोरतात् / खोरताद् / खोरतुखोरताम्खोरन्तु
मध्यमखोर / खोरतात् / खोरताद्खोरतम्खोरत
उत्तमखोराणिखोरावखोराम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: खोरति · लिट्: चुखोर · लुट्: खोरिता · लृट्: खोरिष्यति · लोट्: खोरतात् · लङ्: अखोरत् · विधिलिङ्: खोरेत् · आशीर्लिङ्: खोर्यात् · लुङ्: अखोरीत् · लृङ्: अखोरिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: खोरण · ण्वुल्: खोरकः · तृच्: खोरिता · ण्यत्: खोर्यः · तव्य: खोरितव्यः · अनीयर्: खोरणीयः · क्त: खोरितः · क्तवतु: खोरितवान् · शतृ: खोरन् · स्य-शतृ: खोरिष्यन् · क्त्वा: खोरित्वा · ल्यप्: प्रखोर्य · तुमुन्: खोरितुम् · णमुल्: खोरम् · घञ्: खोरः · क्तिन्: खोर्ति · क्वसु: चुखोर्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — खोर्
खोर्
khor
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
खोर् (= √ खोट्, खोड्, खोल्) cl. 1. P. ˚रति, to limp, be lame, Dhātup. xv, 44.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (341,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
खोट्, --ड्, --र्, --ल् {c1c} P. 1 To limp. --2 To be lame.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0445-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
घस-खोरसमास: घस + खोर् तत्पुरुष (सम्भावित)
अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: खोर् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: खोर (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | खोर (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

घसखोर 📚घस 📚खोर् ➤ घस (खाना) + खोर् (लंगड़ाना)
संस्कृत: गतिप्रतिघाते

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
घस 📚m. ‘devourer’, N. of a demon causing diseases, Hariv. 9558🔵🟣🟢🟤
खोर् 📚(= √ खोट्, खोड्, खोल्) cl. 1. P. ˚रति, to limp, be lame, Dhātup. xv, 4…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • घसखोर = घस + खोर तत्पुरुष (सम्भावित)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें