🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:51:48 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

घातनम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

घातनम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

घातनम्

अर्थ: हत्यारा, क़ातिल

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. घातन (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  2. घातन (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. घातन (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — घातन (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाघातनःघातनौघातनाः
द्वितीयाघातनम्घातनौघातनान्
तृतीयाघातनेनघातनाभ्याम्घातनैः
चतुर्थीघातनायघातनाभ्याम्घातनेभ्यः
पञ्चमीघातनात् / घातनाद्घातनाभ्याम्घातनेभ्यः
षष्ठीघातनस्यघातनयोःघातनानाम्
सप्तमीघातनेघातनयोःघातनेषु
सम्बोधनहे घातनहे घातनौहे घातनाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — घातन
घातन
ghātana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
घातन १ वि॰ [सं॰] वध करनेवाला । कत्ल करनेवाला [को॰] ।
घातन २ संज्ञा पुं॰
१. घात । प्रहार ।
२. वध । कत्ल ।
३. बलिदान । पशुबलि करना [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घातन mfn. killing, Uṇ. v, 42 (also घत्˚)
घातन m. N. of an inhabitant of a hell, L.
घातन n. slaying, killing, slaughter, immolating, MBh. ii, 1558; Kathās. xx, 214; Devīm.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (377,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घातन a. [हन् णिच् भावे ल्युट्] A killer, murderer. --नं 1 Striking, killing, slaughter. --2 Killing (as an animal at a sacrifice), immolating.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0477-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घातन न० हन--हन्त्यर्थत्वात् स्वार्थे णिच्--भावे ल्युट् । १ मारणे हनने २ यज्ञार्थपश्वालम्भने शब्दार्थ० । घात- यति कर्त्तरिं ल्यु । २ मारके त्रि० हन्तेरौणादिके युनि तु घतन इत्येव घतनशब्दे विवृतिः । शब्दकल्पद्रुमे घतनेत्यत्र लिपिकरप्रमादकृतघातनशब्ददर्शनात् सि० कौ० सम्मतत्वेन घातनशब्दकल्पनं प्रामादिकमेव “ह- न्तेर्युन्नाद्यन्तयोर्घत्वंतत्वे” उणा० ५ । ४२ । घतनस्यैव सिद्धेः दीर्घत्वे निमित्ताभावात् । चुरा० हन्तेस्तथाप्रत्यय- कल्पने घत्वतत्वविधानानर्थक्यप्रसङ्गात् । एवं मुद्रित पुस्तके “वातनो मारकः” इति दीर्घपाठोऽपि प्रमादकृतएव
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2795,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घातनं, क्ली, (हन् + णिच् + भावे ल्युट् ।) हन- नम् । वधः । यज्ञार्थपशुवधः । इति शब्दरत्ना- वली ॥ (यथा, महाभारते । २ । ४४ । ४० । “पशुवद्घातनं वा मे दहनं वा कटाग्निना ॥”)
घातनः, त्रि, (हन्ति मारयतीति । हन् + कर्त्तरि ल्युः स्वार्थे णिच् ।) वघकर्त्ता । इति सिद्धान्त- कौमुद्यामुणादिवृत्तिः ॥ (कैश्चित्तु एतस्य प्रामा- दिकत्वसुक्तम् । “हन्तेर्युन्नाद्यन्तयोर्घत्वतत्वे ।” ५ । ४२ । इत्युणादिसूत्रेण हन्तेर्युनिकृते आद्यन्त- योर्घत्वतत्वे घतनः । इत्युक्तल्लात् । अतः सुधीभि- श्चिन्त्यम् ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-393-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "घातन" आता है (3)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
घातनम्घातन (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: घातन (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | घातन (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

घातनम् 📚 ➤ हत्यारा, क़ातिल

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
घातन 📚वध करनेवाला । कत्ल करनेवाला🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें