🕉️ 23 November 2026, Monday · 05:07:38 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

घुष्टः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

घुष्टः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

घुष्टः

अर्थ: मन में विचार कर कहना, प्रशंसा करना, तरह तरह के शब्द करना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))

संस्कृत: अविशब्दने

अंग्रेज़ी: to make indistinct sound

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. घुष्ट (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: घुष् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — घुष्ट (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाघुष्टःघुष्टौघुष्टाः
द्वितीयाघुष्टम्घुष्टौघुष्टान्
तृतीयाघुष्टेनघुष्टाभ्याम्घुष्टैः
चतुर्थीघुष्टायघुष्टाभ्याम्घुष्टेभ्यः
पञ्चमीघुष्टात् / घुष्टाद्घुष्टाभ्याम्घुष्टेभ्यः
षष्ठीघुष्टस्यघुष्टयोःघुष्टानाम्
सप्तमीघुष्टेघुष्टयोःघुष्टेषु
सम्बोधनहे घुष्टहे घुष्टौहे घुष्टाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — घुष् (भ्वादिगण) · अर्थ: मन में विचार कर कहना, प्रशंसा करना, तरह तरह के शब्द करना (अविशब्दने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमघोषतिघोषतःघोषन्ति
मध्यमघोषसिघोषथःघोषथ
उत्तमघोषामिघोषावःघोषामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: घोषति · लिट्: जुघोष · लुट्: घोषिता · लृट्: घोषिष्यति · लोट्: घोषतात् · लङ्: अघोषत् · विधिलिङ्: घोषेत् · आशीर्लिङ्: घुष्यात् · लुङ्: अघुषत् · लृङ्: अघोषिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: घोषण · ण्वुल्: घोषकः · तृच्: घोषिता · ण्यत्: घोष्यः · तव्य: घोषितव्यः · अनीयर्: घोषणीयः · क्त: घुष्टः · क्तवतु: घुष्टवान् · शतृ: घोषन् · स्य-शतृ: घोषिष्यन् · क्त्वा: घुषित्वा · ल्यप्: प्रघुष्य · तुमुन्: घोषितुम् · णमुल्: घोषम् · घञ्: घोषः · क्तिन्: घुष्टि · क्वसु: जुघुष्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — घुष्ट
घुष्ट
ghuṣṭa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
घुष्ट वि॰ [सं॰] दे॰ घुषित ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. घुष्ट mfn. sounded, proclaimed, L.
filled with cries, Hariv. 1125.
2. घुष्ट mfn. (= घृष्ट) rubbed, Bhaṭṭ. v, 57.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (378,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घु(ष्ट)षित त्रि० घुष--क्त वा इट् । शब्दिते इडभावे । घुष्ट इत्यपि तच्च उच्चशब्देन प्रकटिताभिपाये २ वाक्यादौ न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2797,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घुष्टं, त्रि, (घुष्यते स्म इति । घुष + “क्षुब्धवार- स्वान्तध्वान्तेति” मुग्धबोधसूत्रात् निपातनात् साधुः ।) शब्दितम् । इति मुग्धबोधम् ॥ (यथा, हरिवंशे । २० । ८६ । “हंससारसघुष्टेषु कारण्डवरुतेषु च ॥” शब्दितान्यदर्थे तु “घुषिरविशब्दने ।” ७ । २ । २३ । इति नेट् । “घुष्टा रज्जुः ।” इति सिद्ध्वान्त- कौसुदी ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-394-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
घुष्टःघुष्ट (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: घुष् + क्त 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

घुष्टः 📚 ➤ मन में विचार कर कहना, प्रशंसा करना, तरह तरह के शब्द करना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: अविशब्दने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
घुष्ट 📚दे॰ 'घुषित'🟠🔵🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • घुष्टः: घुष् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬