🕉️ 29 October 2026, Thursday · 12:21:12 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

घूर्णते

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

घूर्णते

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

घूर्णते

अर्थ: घूमना, भ्रमण करना

संस्कृत: भ्रमणे

अंग्रेज़ी: to roam round

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. घूर्ण् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. घूर्णता (स्त्री.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: घूर्ण + तल् (भाववाचक)
  3. घूर्णत् (नपुं.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: घूर्ण् + शतृ
  4. घूर्णत् (पुं.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: घूर्ण् + शतृ
  5. घूर्णता (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन · तद्धित: घूर्ण + तल् (भाववाचक)
  6. घूर्णता (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन · तद्धित: घूर्ण + तल् (भाववाचक)
  7. घूर्णता (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन · तद्धित: घूर्ण + तल् (भाववाचक)
  8. घूर्णता (स्त्री.) — सम्बोधन, द्विवचन · तद्धित: घूर्ण + तल् (भाववाचक)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — घूर्ण् (भ्वादिगण) · अर्थ: घूमना, भ्रमण करना (भ्रमणे)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमघूर्णतेघूर्णेतेघूर्णन्ते
मध्यमघूर्णसेघूर्णेथेघूर्णध्वे
उत्तमघूर्णेघूर्णावहेघूर्णामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): घूर्णते · लिट् (आत्मने.): जुघूर्णे · लुट् (आत्मने.): घूर्णिता · लृट् (आत्मने.): घूर्णिष्यते · लोट् (आत्मने.): घूर्णताम् · लङ् (आत्मने.): अघूर्णत · विधिलिङ् (आत्मने.): घूर्णेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): घूर्णिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अघूर्णिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अघूर्णिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: घूर्णन · ण्वुल्: घूर्णकः · तृच्: घूर्णिता · ण्यत्: घूर्ण्यः · तव्य: घूर्णितव्यः · अनीयर्: घूर्णनीयः · क्त: घूर्णितः · क्तवतु: घूर्णितवान् · शानच्: घूर्णमानः · क्त्वा: घूर्णित्वा · ल्यप्: प्रघूर्ण्य · तुमुन्: घूर्णितुम् · णमुल्: घूर्णम् · घञ्: घूर्णः · क्तिन्: घूर्ण्टि · क्वसु: जुघूर्ण्वान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
घूर्णतेघूर्ण् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: घूर्णता (स्त्री.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: घूर्ण + तल् (भाववाचक) | घूर्णत् (नपुं.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: घूर्ण् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

घूर्णते ➤ घूमना, भ्रमण करना
संस्कृत: भ्रमणे

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें