🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:17:36 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

चक्कम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

चक्कम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

चक्कम्

अर्थ: दुःख देना, दुःख पाना (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)

संस्कृत: व्यथने

अंग्रेज़ी: to suffer,to give pain

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्यय — चक्क् + णमुल् (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)
  2. चक्क (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: चक्क् + अच्
  3. चक्क (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: चक्क् + अच्
  4. चक्क (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: चक्क् + अच्

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — चक्क् (चुरादिगण) · अर्थ: दुःख देना, दुःख पाना (व्यथने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमचक्कयतिचक्कयतःचक्कयन्ति
मध्यमचक्कयसिचक्कयथःचक्कयथ
उत्तमचक्कयामिचक्कयावःचक्कयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: चक्कयति · लट् (आत्मने.): चक्कयते · लिट्: चक्कयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): चक्कयाञ्चक्रे · लुट्: चक्कयिता · लुट् (आत्मने.): चक्कयिता · लृट्: चक्कयिष्यति · लृट् (आत्मने.): चक्कयिष्यते · लोट्: चक्कयतात् · लोट् (आत्मने.): चक्कयताम् · लङ्: अचक्कयत् · लङ् (आत्मने.): अचक्कयत · विधिलिङ्: चक्कयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): चक्कयेत · आशीर्लिङ्: चक्क्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): चक्कयिषीष्ट · लुङ्: अचचक्कत् · लुङ् (आत्मने.): अचचक्कत · लृङ्: अचक्कयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अचक्कयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: चक्कन · ण्वुल्: चक्ककः · तृच्: चक्कयिता · यत्: चक्क्यः · तव्य: चक्कयितव्यः · अनीयर्: चक्कनीयः · क्त: चक्कितः · क्तवतु: चक्कितवान् · शतृ: चक्कयन् · स्य-शतृ: चक्कयिष्यन् · शानच्: चक्कयमानः · क्त्वा: चक्कयित्वा · ल्यप्: प्रचक्क्य · तुमुन्: चक्कयितुम् · णमुल्: चक्कम् · क्तिन्: चक्ति · क्वसु: चक्कयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — चक्क्
चक्क्
cakk
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चक्क् cl. 10. P. ˚क्कयति, to suffer, Dhātup. xxxii, 56; to give or inflict pain (?), ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (380,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चक्क् {c10c} P. (चक्कयति) 1 To suffer. --2 To give or inflict pain, trouble.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0480-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
चक्कम्अव्यय — चक्क् + णमुल् (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय) 📚
अन्य सम्भावना: चक्क (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: चक्क् + अच् | चक्क (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: चक्क् + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

चक्कम् 📚 ➤ दुःख देना, दुःख पाना (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)
संस्कृत: व्यथने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
चक्क् 📚cl. 10. P. ˚क्कयति, to suffer, Dhātup. xxxii, 56; to give or inflict p…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • चक्कम्: चक्क् + णमुल् — पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬